ayt. SınıfFelsefe
Ahlak Kuramları: Faydacı ve Deontolojik — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Faydacılık ve deontoloji kuramlarının temel ölçütlerini açıklar.
- Faydacılıkta yarar hesabının girdilerini ve tarafsızlık ilkesini sınıflandırır.
- Kant'sa küçük öncül, büyük öncül ve genellenebilirlik sınamasını birbirinden ayırır.
- İki kuramın bir olay karşısındaki gerekçelerini karşılaştırır.
- Ahlaki yükümlülüğün iki kuramdaki kaynağını uygular.
Önemli noktalar
- Faydacılık ölçütü sonuçtur; deontoloji ölçütü niyet ve maksimdir.
- Bentham'ın hesabında yarar, haz ile acın farkıdır; hesap tarafsız yapılır.
- Tarafsızlık ilkesi, adaletin de temelidir: her kişinin birimi eşit sayılır.
- Mill, hazların niceliksel karşılaştırmasına niteliksel bir ölçüt eklemiştir.
- Kant'sa küçük öncül kişinin maksimidir, büyük öncül ise akıl yasasıdır.
- Genellenebilirlik sınaması çelişkiyi arar, çoğunluğun onayını değil.
- İyi niyet, ahlakî değerin koşulsuz kaynağıdır.
- İnsanı yalnızca araç olarak kullanmama ilkesi, kişinin iradesine saygıyı ifade eder.
- Ahlaki yükümlülük faydacılıkta hesaptan, deontolojide ahlak yasasından doğar.
Formüller ve kurallar
- Faydacılık = en çok kişiye en çok yarar
- Yarar = sağlanan haz ile katlanılan acın farkı
- Hesabın üç girdisi = hazzın şiddeti, süresi, yararalanan sayısı
- Bentham'ın dört yaptırımı = fiziksel, yasal, ahlakî, halkoyu
- Deontoloji = ödev ile aklın bilgisi
- Akıl akışı = küçük öncül (maksim) → büyük öncül (akıl yasası) → yasak ya da buyurulma
- Genellenebilirlik = maksim evrensel yasa olabiliyorsa geçerlidir
- Mill'in ayrımı = aynı miktarda hazzın niteliği farklı olabilir
Sık yapılan hatalar
- Faydacılığı bireysel hazcılıkla aynı saymak: Hesapta kişinin kendi mutluluğuna ayrı ağırlık verilmez; tarafsızlık ilkesi esastır.
- Deontolojiyi sonuçları tamamen yok sayan kuram sanmak: Sonuç ölçüt değildir, ancak önemsiz de değildir.
- Yüksek hazları Bentham'a atamak: Niteliksel ayrım Mill'in düzeltmesidir; Bentham yalnızca miktarı esas alır.
- Genellenebilirliği çoğunluğun onayı sanmak: Sınama, çelişkiyi arar; çoğunluğun benimsemesi ölçüt değildir.
- Küçük öncülü sonuç, büyük öncülü niyet sanmak: Küçük öncül de niyetle, büyük öncül de ilkeyle ilgilidir.
Hızlı tekrar ipuçları
- İki kuramı tek cümleyle ayır: faydacılık sonuca bakar, deontoloji ilkeye bakar.
- Yarar hesabının üç girdisini (şiddet, süre, kişi sayısı) ezberleme yerine mantığını kavra.
- Genellenebilirlik sorusunda önce maksimi yaz, sonra herkesin buyurduğu düzeni tasavvur et.
- İyi niyet geçen sorularda sonucu değil maksimi değerlendir.
- Yüksek haz geçen sorularda aranan isim Mill'dir, Bentham değil.
- Ahlaki yükümlülük sorusunda önce yükümlülüğün neye bağlandığını sor.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra konu anlatımını tekrar oku ve kendi cümlelerinle özetle.