ayt. SınıfFelsefe
Bilgi ve Varlık Felsefesi — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Bilgi felsefesinin temel yaklaşımlarını karşılaştırır.
- Doğruluk ölçütlerini açıklar.
- Varlık felsefesinin yaklaşımlarını ayırt eder.
- Filozof-görüş eşleştirmesi yapar.
Önemli noktalar
- Bilgi felsefesi kaynak ve sınır sorununu inceler.
- Varlık felsefesi "varlık nedir?" sorusuna yönelir.
- Filozofların görüşleri anahtar kavramlarla ayırt edilir.
- Doğruluk ölçütleri dördtür: uygunluk, tutarlılık, apaçıklık ve yararlılık.
- Septisizm kesin bilginin imkânsızlığını savunur; agnostisizm ise bilinemezliği savunur.
- Descartes'ın kuşkusu yöntemseldir; amacı kuşkuyu yaymak değil, kesin temeli bulmaktır.
- Materyalizm zihni maddenin ürünü sayar, idealizm ise maddeyi düşünceye bağlı görür.
- Varoluşçulukta varoluş önceliklidir: insan önce var olur, sonra seçimleriyle özünü kurar.
Formüller ve kurallar
- Rasyonalizm: akıl
- Empirizm: deney
- Kritisizm: akıl + deney (Kant)
- İdealizm: düşünce
- Materyalizm: madde
- Septisizm: kuşku
- Rasyonalizm: bilginin kaynağı akıl, kesinlik akılda açık fikirlerdedir.
- Empirizm: bilginin kaynağı deney, akıl doğuştan boş bir levhadır (tabula rasa).
- Kritisizm: bilgi için akıl ve deney birlikte şarttır (Kant).
- Uygunluk ölçütü yargı ile gerçekliği, tutarlılık ölçütü ise yargılar arasındaki çelişkisizliği sınar.
- Varlık karşıtlıkları: idealizm-materyalizm, monizm-düalizm, oluşçuluk-varlıkçılık.
Sık yapılan hatalar
- Rasyonalizm-empirizmi karıştırmak: Akıl ve deney farkıdır.
- İdealizm-materyalizmi eş görmek: Ters yaklaşımlardır.
- Septisizmi agnostisizmle karıştırmak: Farklı kavramlardır.
- Rasyonalizm ile kritisizmi karıştırmak: Kritisizm yalnızca aklı değil, akıl ve deneyi birlikte şart koşar.
- Uygunluk ile tutarlılığı aynı saymak: Uygunluk yargı ile gerçekliği, tutarlılık ise yargıları birbirine karşı sınar.
- Septisizm ile agnostisizmi eşleştirmek: Septisizm bilginin imkânsızlığını, agnostisizm ise belirli konuların bilinemezliğini savunur.
- Monizm ile düalizmi tersine almak: Monizm tek ilke kabul eder, düalizm ise iki ayrı ve indirgenemez ilkeyi esas alır.
Hızlı tekrar ipuçları
- Filozof-görüş-kavram tablosu yap.
- Karşıt yaklaşımları eşleştir.
- Doğruluk ölçütlerini örnekle pekiştir.
- Soruda geçen anahtar kelimeyi işaretle, karşılaştırma tablosunda bilgi kaynağıyla eşleştir.
- Karşıt yaklaşımları çiftler halinde çalış: akıl-deney, düşünce-madde, monizm-düalizm.
- Tanım sorularında yalnızca ve asla gibi mutlak ifadeler taşıyan şıkları şüpheli bul.
- Filozof ezberini en sona bırak; önce yaklaşımı, sonra bu yaklaşımın temsilcilerini öğren.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Bilgi ve Varlık Felsefesi konusunun çözümlü sorularını çöz.