ayt. SınıfCoğrafya
Nüfus, Göç ve Ekonomik Faaliyetler — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Doğal artış ve net göç etkisini ayrı ayrı hesaplar.
- Yaş–cinsiyet piramitlerini yorumlar.
- Göç türlerini ve nedenlerini sınıflandırır.
- Ekonomik faaliyetleri sektörlere göre ayırır.
- Kalkınma göstergelerini karşılaştırır.
Önemli noktalar
- Nüfus artışı doğal artış ile net göçün toplamıdır; ikisi ayrı ayrı yorumlanır.
- Geniş tabanlı piramit yüksek doğurganlığı, dar tabanlı piramit yaşlanmayı gösterir.
- Kentleşme oranındaki artışta iç göçün payı yüksektir.
- Beyin göçü, nitelikli iş gücünün kaybı anlamına gelir ve üretkenliği düşürür.
- Gelişmiş ekonomilerde üçüncül ve dördüncül sektörün payı yüksektir.
- İHE yalnız gelirle ölçülmez; 1990'dan beri BM raporunda yayımlanır.
- Bağımlılık oranı yükseldikçe çalışma çağı nüfusu üzerindeki yük artar.
Formüller ve kurallar
- Doğal artış hızı (‰) = doğum hızı − ölüm hızı
- Toplam nüfus değişimi = doğal artış + net göç
- Nüfus yoğunluğu = nüfus / alan (kişi/km²)
- Gelecek nüfus = şimdiki nüfus × (1 + artış oranı)^yıl
- Bağımlılık oranı = (0–14 yaş + 65 yaş üzeri) / 15–64 yaş × 100
- Sektör sıralaması: birincil → ikincil → üçüncül → dördüncül
- Gini katsayısı: 0 = tam eşitlik, 1 = tam eşitsizlik
- İHE = yaşam beklentisi + okuryazarlık + kişi başına gelir bileşimi
Sık yapılan hatalar
- Net göçü doğal artışa dâhil etmemek: Doğum ve ölüm yalnızca doğal bileşendir; göç ayrı hesaplanmazsa artış fazla ya da eksik çıkar.
- Yoğunluğu toplam nüfusla karıştırmak: Yoğunluk, birim alana düşen nüfustur; nüfusun kendisi değil, bölme sonucudur.
- Bileşik artışı basit çarpımla hesaplamak: Yıllar içinde artan nüfus da çoğaldığı için çok yıllı hesapta (1 + r)ᵗ kullanılır; r × t yalnızca küçük oranlarda yaklaşıktır.
- Sanayiyi birincil sektör sanmak: Hammaddeyi işleyen sanayi ikincil sektördedir; doğrudan doğadan ürün alan tarım ve madencilik birincil sektörün örnekleridir.
- Piramitte taban ile tepeyi karıştırmak: Taban 0–14 yaş grubudur; geniş taban yüksek doğurganlığı, geniş tepe yaşlanmayı gösterir.
Hızlı tekrar ipuçları
- Önce birimleri kontrol edin: binde–yüzde karışması en sık yapılan ve puan kaybettiren hatadır.
- Piramit sorularında ilk olarak tababa bakın; taban genişliği ayırt etmenin en hızlı yoludur.
- Kalkınma sorularında gelir, eğitim ve sağlık üçlüsünü hatırlayıp uygun olmayan şıkları eleyin.
- Göç sorularında sanayileşme, üniversite ve ulaşım yoğunluğu ipucunu taşıyan şıktı genellikle göç alan merkezdir.
- Bağımlılık oranında paydanın daima 15–64 yaş aralığı olduğunu unutmayın; yaş aralıklarını değiştirmeyin.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Nüfus, Göç ve Ekonomik Faaliyetler konusunun çözümlü sorularını çöz.