ayt. SınıfCoğrafya
Coğrafi Faktörlerin Bitki Türlerinin Çeşitliliği ve Dağılışına Etkisi — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Bitki dağılışını belirleyen coğrafi faktörleri sınıflandırır.
- İklim, toprak ve yüksekliğin bitki türleri üzerindeki etkisini karşılaştırır.
- Dikey ve yatay zonallığı örneklerle açıklar.
- İnsan faaliyetlerinin bitki çeşitliliğine etkisini analiz eder.
- Bitki türlerini coğrafi bir gösterge olarak yorumlar.
Önemli noktalar
- Bitki dağılışını yalnız iklim belirlemez; toprak, yükseklik, bakı ve insan etkisi de en az o kadar etkilidir.
- Doğal faktörler (iklim, toprak, yükseklik) uzun sürede, antropojenik faktörler (kesim, tarım, şehirleşme) ise kısa sürede bitki örtüsünü değiştirir.
- Aynı iklim tipinde farklı toprak ve yükseklik koşulları farklı bitki örtüsü oluşturabilir.
- Tür çeşitliliği iki ölçütle değerlendirilir: tür sayısı (zenginlik) ve türlerin sayıca dengeli dağılımı (eşitlik).
- Tür sayısı hem yaşanan alanın büyüklüğüyle hem de insan müdahalesinin azlığıyla artar.
- Endemik bitkiler yalnız dar bir alanda yayılır; yaşam alanları daraldığında tehlike altındadırlar.
- Bitki türlerinin yaprak biçimi, kabuk kalınlığı ve kök derinliği ortamın iklim ve toprak özelliklerini yansıtır.
Formüller ve kurallar
- Bitki dağılışı = iklim + toprak + yükseklik + bakı + insan etkisi
- Sıcaklık ve yağış birlikte → doğal bitki kuşakları
- Yıllık yağış 2000 mm üzeri → tropikal yağmur ormanı
- Yıllık yağış 250-500 mm → bozkır (step)
- Yükseldikçe sıcaklık azalır → dikey zonallık
- Ekvatordan kutuplara → tür çeşitliliği genel olarak azalır
- Kuzeye bakan yamaç nemli, güneye bakan yamaç sıcak ve kurak
- Dar yayılış gösteren bitki → endemik tür
Sık yapılan hatalar
- Bitki dağılışını yalnız iklime bağlamak: Toprak, yükseklik, bakı ve insan etkisi de en az iklim kadar belirleyicidir.
- Aynı iklim tipinde aynı bitki örtüsü olur diye düşünmek: Aynı iklim tipinde toprak ve yükseklik farkı bitki örtüsünü değiştirebilir.
- Dikey zonallığı yatay zonallık sanmak: Yükseltiye göre değişen kuşaklar dikey, enleme göre değişen kuşaklar yatay zonallıktır.
- İnsan etkisini doğal etkiden ayırmamak: Orman yangınları doğal süreçlerle de, insan kaynaklı baskılarla da ilişkilidir; kesim ve tarım dönüşümü ise doğrudan antropojeniktir.
- Kuzeye bakan yamaçları kurak, güneye bakanları nemli saymak: Kuzeye bakan yamaçlarda buharlaşma düşük olduğu için toprak nemi korunur.
- Tür çeşitliliğini yalnız tür sayısı sanmak: Çeşitlilik, tür zenginliğiyle birlikte türlerin sayıca denge (eşitlik) ölçüsünü de içerir.
Hızlı tekrar ipuçları
- İklim, toprak, yükseklik, bakı ve insan etkisi başlıklarını ayrı ayrı not al; sorular genellikle bu beş kalemden birini sorar.
- Bitki kuşağı sorularında önce sıcaklık, sonra yağış rejimini değerlendir.
- Yağış aralıklarını ezberle: 2000 mm üzeri yağmur ormanı, 250-500 mm bozkır, 250 mm altı çol.
- Türkiye örneklerinde bölge ile bitkiyi eşleştir: Rize çay, Adana ve Mersin pamuk, Şanlıurfa antepfıstığı, Doğu Karadeniz ladin, Toroslar sedir.
- Yükseklik sorularında sıcaklık farkını yükseklik farkına bölerek yüzde metre başına değişimi hesapla.
- Karşılaştırma sorularında doğal kuşak ile antropojenik bozulmayı ayrı ayrı kontrol et.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Coğrafi Faktörlerin Bitki Türlerinin Çeşitliliği ve Dağılışına Etkisi konusunun çözümlü sorularını çöz.