ayt. SınıfBiyoloji

Ekoloji: Ek Sistemler ve Enerji Akışı — Çalışma Sayfası

Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.

Bu konuda öğrenecekleriniz

Ekosistemin biyotik ve abiyotik bileşenlerini tanıyarak açıklar.
Üretici, tüketici ve değiştirici canlıları beslenme biçimlerine göre sınıflandırır ve karşılaştırır.
Besin zinciri, besin ağı ve trofik basamak kavramları arasındaki ilişkiyi yorumlar.
Trofik basamaklar arasında aktarılan enerjiyi hesaplar ve enerji akışının tek yönlü olduğu sonucuna varır.
Karbon, azot ve su döngülerindeki temel süreçleri açıklar ve madde akışının çevrimsel olduğunu gösterir.

Ekosistem, belirli bir alandaki canlılar ile abiyotik bileşenlerin oluşturduğu, dış ortamla madde ve enerji alışverişi yapan açık bir bütündür.
Üreticiler ışık (fotosentez) ya da kemosentez yoluyla kendi organik maddesini üretir ve besin zincirinin birinci trofik basamağında yer alır.
Tüketiciler hazır organik maddeyle beslenir; otçullar birincil, onları yiyen etçiller ikincil tüketicidir.
Değiştiriciler ölü kalıntı ve atıkları ayrıştırarak inorganik maddelere dönüştürür; madde döngülerini sürdüren gruptur.
Her trofik basamaktan sonrakine enerjinin yaklaşık %10'u aktarılır; kalanın büyük bölümü hücresel solunumla ısı olarak çevreye yayılır.
Enerji akışı tek yönlüdür ve tüketilir; madde akışı ise çevrimseldir ve aynı atomlar defalarca kullanılabilir.
Enerji piramidi enerji miktarını, biyokütle piramidi canlı kütlesini, sayı piramidi ise birey sayısını gösterir.
Azot döngüsünde fiksasyon, nitrifikasyon ve denitrifikasyon; karbon döngüsünde fotosentez, solunum ve ayrıştırma; su döngüsünde ise evapotranspirasyon temel süreçlerdir.

Enerji aktarımı ≈ %10 (her trofik basamakta)
Verim = aktarılan enerji / bir önceki basamağın enerjisi
Besin zinciri sırası: üretici → birincil tüketici → ikincil tüketici → üçüncül tüketici → değiştirici
Enerji akışı tek yönlü, madde akışı çevrimseldir
Nitrifikasyon: amonyum → nitrit → nitrat
Denitrifikasyon: nitrat → azot gazı
Evapotranspirasyon = su buharlaşması + bitkilerin terlemesi

Enerjinin de madde gibi döngüsel olduğunu düşünmek: Enerji tek yönlüdür, tüketildikçe azalır ve geri dönmez; madde ise çevrimsel olarak döner.
Değiştiriciyi tüketici saymak: Değiştirici ölü organik maddeyi ayrıştırır; hazır organik madde yiyen canlı tüketicidir.
%10 kuralını kesin bir sayı gibi almak: Bu değer ortalama bir orandır; canlı grubuna, ortama ve döneme göre değişebilir.
Her üreticinin ışık kullandığını varsaymak: Kemosentetik üreticiler ışıktan yararlanmaz, inorganik maddelerin oksidasyonundan enerji elde eder.
Enerji piramidi ile biyokütle piramidini aynı grafik sanmak: Biri enerji miktarını, diğeri birim alan ve zamandaki canlı kütlesini gösterir.
Değiştiriciler olmadan madde döngüsünün sürebileceğini düşünmek: Organik madde birikir, kullanılabilir azot ve fosfor tükenir.

Trofik basamakları sayıyla eşleştir: üretici 1, birincil tüketici 2, ikincil tüketici 3.
Hesap sorularında her basamak için %10 uygula, sonucu basamak sırasına göre yaz.
Üretici, tüketici ve değiştirici ayrımını beslenme biçimine göre yap; canlının ne yediğinden değil, ne ürettiğinden karar verme.
Azot döngüsünde fiksasyonla denitrifikasyonu karıştırma; biri atmosfere azotu bağlar, diğeri azotu atmosfere geri verir.
Besin zinciri, besin ağı ve trofik basamak kavramlarını ayrı ayrı yazıp aralarındaki ilişkiyi çiz.
Enerji ile madde akışını ayıran temel cümleyi ezberle: enerji tek yönlü, madde çevrimseldir.