ayt. SınıfBiyoloji
Biyoteknolojinin Tıp Alanındaki Uygulamaları — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Rekombinant DNA yöntemleriyle ilaç üretiminin aşamalarını süreç hâlinde sıralar.
- Hücre kültüründe kullanılan ortam koşullarını ve kavramları açıklar.
- Monoklonal antikor üretimindeki hücre kaynaştırma mantığını yorumlar.
- Totipotent, pluripotent ve multipotent kök hücre düzeylerini karşılaştırır.
- Rekombinant aşı ve gen tedavisi uygulamalarını analiz eder.
- 2n ile n ilişkisini kullanarak kromozom ve kromatit sayılarını hesaplar.
Önemli noktalar
- Rekombinant DNA üretiminde geni kesen enzim restriksiyon endonükleaz, vektöre bağlayan enzim DNA ligazdır.
- İnsan genindeki intronlar bakteri tarafından işlenemediği için aktarılan DNA'dan çıkarılır.
- İnsan hücresi kültürü 37 °C ve %5 karbondioksit içeren ortamda yapılır; karbondioksit pH'ı sabitler.
- Kültürde hücrelerin bölünerek türetilen yeni kültürlere aktarılması pasajlama olarak adlandırılır.
- Monoklonal antikor üretiminde miyelom hücresi çoğalma, B lenfosit ise antijen uzmanlığı sağlar.
- Totipotent hücre plasenta oluşturabilir; pluripotent hücre üç embriyonik tabaka oluşturur.
- iPS hücreleri somatik hücrenin yeniden programlanmasıyla elde edilir ve embriyoyu kullanmaz.
- Rekombinant aşılarda canlı patojen kullanılmaz; antijen geni konakçı hücrede ifade ettirilir.
- Gen tedavisi verilen hücreler somatik olduğu için değişiklik sonraki kuşaklara aktarılmaz.
Formüller ve kurallar
- İnsan insülini = A zinciri 21 + B zinciri 30 = 51 amino asit
- proinsülin → C peptidi uzaklaştırılır → biyolojik etkin insülin
- İnsan somatik hücresi 2n = 46 (23 homolog çift)
- Yumurta hücresi n = 23, sperm hücresi n = 23 → zigot 2n = 46
- S evresi: kromozom 46 sabit, kromatit 46 → 92
- Kültür koşulu (insan hücresi) = 37 °C ve %5 CO₂
- Kök hücre düzeyi: totipotent > pluripotent > multipotent
- Rekombinant aşı = antijen geni + konakçı hücre → antijen proteini
Sık yapılan hatalar
- Gen tedavisini kalıtsal bir işlem sanmak: Gen tedavisi verilen hücreler genellikle somatik hücrelerdir; değişiklik sonraki kuşaklara aktarılmaz.
- Totipotent ile pluripotent'i karıştırmak: Plasenta oluşturabilen hücre totipotent, yalnızca üç embriyonik tabaka oluşturabilen hücre pluripotenttir.
- Miyelom hücresini antikor kaynağı sanmak: Miyelom hücresi sürekli çoğalma yeteneği sağlar, istenen antijen uzmanlığı lenfositten gelir.
- Karbondioksitin enerji sağladığını düşünmek: Kültür ortamındaki karbondioksit enerji değil, pH'ın kaymasını önleyen tampon görevi görür.
- Rekombinant aşıda canlı patojen bulunduğunu sanmak: Rekombinant aşı üretiminde hastalık yapıcı canlı organizma hiç kullanılmaz.
Hızlı tekrar ipuçları
- Enzim görevlerini eşleştir: kesen restriksiyon endonükleaz, birleştiren DNA ligaz, RNA'yı DNA'ya çeviren ters transkriptaz.
- Kök hücre düzeylerini plasenta oluşturabilme ve tabaka sayısı üzerinden ayır.
- Hücre kültürü sorularında sıcaklık, karbondioksit, serum ve pasajlama başlıklarını tek tek değerlendir.
- n ve 2n hesabında önce hangi değerlerin verildiğini yaz; zigot ve yumurta hücresi karıştırılır.
- Gen tedavisi ile gen klonlama arasındaki farkı, hedef hücrenin kendi hücresi olup olmadığı üzerinden açıkla.
- Aşı sorularında önce patojenin tamamının mı yoksa yalnızca antijenin mi kullanıldığını sor.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Biyoteknolojinin Tıp Alanındaki Uygulamaları konusunun çözümlü sorularını çöz.