9. SınıfTürk Dili ve Edebiyatı

Hikâyenin Oluşum Süreci ve Türleri — Çalışma Sayfası

Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.

Bu konuda öğrenecekleriniz

Hikâyenin oluşum aşamalarını sırasıyla adlandırır ve her aşamada nelerin yapıldığını açıklar.
Hikâye türlerini ve onları oluşturan çatışma, olay örgüsü ve anlatım özelliklerine göre karşılaştırır.
Gelişme bölümünde olayların nasıl ilerlediğini izleyerek çatışmanın yükselişini açıklar.
Sonuç bölümünün hikâyenin ana fikrini nasıl ortaya koyduğunu belirler.
Geleneksel hikâyelerin nazım ve mensur yapısı ile anlatım özelliklerini tanır.
Modern hikâyelerin dil, üslup ve temalar bakımından getirdiği yenilikleri saptar.
Maupassant tarzı hikâyelerin olay örgüsü düzenini ve temsilcilerini tanır.
Çin hikâyeleri, psikolojik gerçekçi, toplumcu gerçekçi ve düş ürünü hikâyelerin temel özelliklerini karşılaştırır.
Verilen bir hikâyenin türünü gerekçesiyle belirler.

İlk uyarı, hikâyeyi başlatan tetikleyici durumdur; bu bölümde kahraman harekete geçer ve temel çatışma sezilir.
Gelişme bölümünde çatışma yükselir, yeni olaylar ve kişiler ortaya çıkar; metnin en gerilimli bölümüdür.
Sonuç bölümünde olaylar düğümlenir ya da çözülür ve hikâyenin ana fikri okura net biçimde bildirilir.
Maupassant tarzı hikâyelerin temel adı Guy de Maupassant'tır; Türkiye'de bu anlayışı benimseyen yazarlar beyaz perdeciler olarak anılır.
Çin hikâyelerinde zaman ve mekân hayalîdir, olay örgüsü zekice kurulmuştur ve sonuç sürpriz yaratır.
Psikolojik gerçekçi hikâyeler gerçekçi bir çerçevenin içinde bireyin iç dünyasını, korkularını ve çatışmalarını ele alır.
Toplumcu gerçekçi hikâyeler bireyi toplum içinde değerlendirir; toplumun yapısını, yoksunluğu ve eşitsizliği eleştirir.
Düş ürünü hikâyelerde gerçeklikle gerçek olmayan iç içedir; rüya, bilinç akışı, gerçeküstü ve absürt ögeler görülür.

Hikâyenin oluşum düzeni: ilk uyarı (başlangıç) → gelişme → sonuç.
İlk uyarı = kahramanı harekete geçiren, olayları başlatan durum; burada kişi, yer ve zaman tanıtılır.
Gelişme = olayların nedenlerinin araştırıldığı, çatışmanın yükseldiği bölüm.
Sonuç = olayların düğümlendiği ya da çözüldüğü, ana fikrin ortaya çıktığı bölüm.
Serim-düğüm-çözüm düzeni ile ilk uyarı-gelişme-sonuç düzeni aynı bölümleri gösterir.
Durum hikâyesinde ilk uyarı, gelişme ve sonuç belirgin biçimde görülmez.
Tür ayrımının temel ölçütü = eserin benimsediği yaklaşım: olay örgüsü ağırlığı, dil, bireysel ya da toplumsal gerçeklik, mekân ve zamanın gerçekliği.
Hikâye türleri: geleneksel, modern, Maupassant tarzı, Çin, psikolojik gerçekçi, toplumcu gerçekçi, düş ürünü.

İlk uyarı ile olay örgüsünün başlangıcını aynı saymak: Olay örgüsü bütün metni kapsar; ilk uyarı ise yalnızca kahramanı harekete geçiren ve olayları başlatan ilk andır. Bu andan sonrası gelişme bölümüdür.
Sonuçta mutluluğun ya da mutsuzluğun şart olduğunu düşünmek: Sonuç, olayların düğümlenmesi ya da çözülmesi ve ana fikrin ortaya çıkmasıdır. İyi sonuç da kötü sonuç da sonuçtur, şart olan sonuca ulaşılmasıdır.
Maupassant tarzı hikâyeyi durum hikâyesiyle karıştırmak: Maupassant tarzı hikâyelerde olay örgüsü belirgindir ve giriş-gelişme-sonuç düzeni kurulur. Durum hikâyesinde ise anlık kesitler ve izlenimler öne çıkar, belirgin bir örgü görülmez.
Toplumcu gerçekçi hikâyeyi yalnızca köy romanlarıyla karıştırmak: Toplumcu gerçekçi hikâye, toplumun yapısını ve eşitsizliğini eleştiren tüm kurgusal anlatımları kapsar; mekânı yalnızca kır olmak zorunda değildir.
Psikolojik gerçekçi hikâyeyi hayalî mekân kullanılan metinlerle karıştırmak: Psikolojik gerçekçi hikâyeler gerçekçi bir çerçeve içinde yürür. Hayalî mekân, gerçeküstü olay ve absürt unsurlar ise düş ürünü hikâyenin alanına girer.
Geleneksel hikâyeleri tümüyle manzum saymak: Geleneksel hikâyelerde nazım ve mensur bölümler birbirine geçiş yapar; yalnızca manzum oldukları söylenemez.

Bir hikâyenin türünü belirlerken önce metinde olay örgüsünün ağırlığını ölçün; belirgin bir örgü ve düzen varsa Maupassant tarzı, yalnızca anlık izlenim varsa durum hikâyesi düşünülür.
Toplumcu gerçekçi ile psikolojik gerçekçiyi ayırmak için sorun neyin sorun olduğunu sorun: metin bir topluluğun yapısını mı, tek kişinin iç dünyasını mı konu ediyor?
Çin hikâyelerini tanımak için mekân ve zamanın gerçek olup olmadığına bakın; hayalî mekân ve belirsiz zaman bu türün en güçlü ipuçlarıdır.
Aynı yazarın farklı türlere ait hikâyeleri olabilir; bu yüzden tür belirlerken eserin tamamı değil, metnin kendi yaklaşımı esas alınmalıdır.