9. SınıfTürk Dili ve Edebiyatı
Tiyatro ve Makale — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Tiyatro türlerini adlarıyla sıralar ve ayırt eder.
- Sahne unsurlarını sayarak tanır.
- Mizansenin ne olduğunu açıklar.
- Tiyatro metninin bölümlerini bilir.
- Karagözün ve ortaoyunun hangi gelenekten geldiğini söyler.
- Halk tiyatrosu türlerini semai, müfeyiz, Köroğlu ve Dadaloğlu ile eşleştirir.
- Oyun yazıcılığında dikkat edilecek noktaları listeler.
- Makalenin tanımını yapar.
- Makalenin bölümlerini sırayla söyler.
- Makalenin nesnel dilini denemeden ayırt eder.
- Deneme ile makale arasındaki farkı üç ölçüte göre karşılaştırır.
- Eleştiri ile tenkit arasındaki ayrımı yapar.
Önemli noktalar
- Trajedi trajik sonuçlu, komedi gülme ve hafiflik amaçlı bir türdür.
- Facia, trajikomedi özelliği taşır.
- Pastoral oyun kırsal yaşamı konu alır.
- Mizansen oyuncunun ses ve beden hareketleriyle rolü canlandırmasıdır.
- Replik tiyatro metninde diyalog anlamına gelir.
- Karagöz bir gölge oyunudur.
- Semai, müfeyiz, Köroğlu ve Dadaloğlu halk tiyatrosunun türleridir.
- Oyun yazıcılığında dil ve anlam bütünlüğüne dikkat edilir.
- Makale bir konuyu bilimsel yöntemle ve özgün bir bakışla inceleyen yazıdır.
- Makalenin bölümleri giriş, gelişme, sonuç, kaynakça ve eklerdir.
- Denemede ben vardır ve kaynak gösterme zorunlu değildir.
- Makalede ben yoktur ve kaynak gösterilir.
- Sanatçı eleştirmeni tenkitçidir.
Formüller ve kurallar
- Oyun türleri = trajedi + komedi + pastoral oyun + halk oyunları + maske oyunları + facia.
- Trajedi = trajik sonuçlu oyun; komedi = gülme ve hafiflik; pastoral oyun = kırsal yaşam; facia = trajikomedi.
- Sahne unsurları = sahne + oyuncu + seyirci + dekor + kostüm + ışık + müzik + efekt + mizansen.
- Mizansen = oyuncunun ses ve beden hareketleriyle rolü canlandırması.
- Tiyatro metninin bölümleri = sahne + perde + kişi + replik + monolog + sahne yönergesi.
- Türk tiyatrosunda halk geleneğinden gelen türler = karagöz (gölge oyunu) + ortaoyunu.
- Halk tiyatrosu türleri = semai + müfeyiz + Köroğlu + Dadaloğlu.
- Oyun yazıcılığında dikkat = olay örgüsünün sağlamlığı + kişilerin inandırıcılığı + dil ve anlam bütünlüğü + süre ve durum kontrolü.
- Makale = bir konuyu bilimsel yöntemle ve özgün bir bakışla inceleyen yazı türü.
- Makalenin bölümleri = giriş (özet) + gelişme (alt başlıklar) + sonuç + kaynakça + ekler.
- Makalede = nesnel dil + ölçülü sözcük seçimi + iddianın kanıtla desteklenmesi + dipnotla kaynak gösterimi.
- Deneme = özgür ve kişisel dil + ben var + kaynak gösterme zorunlu değil.
- Makale ile deneme farkı = dil (nesnel/özgür) + ben (yoktur/var) + kaynak (gösterir/göstermek zorunlu değil).
- Eleştiri = bir sanat eserinin olumlu ya da olumsuz yönlerini inceleyen yazı.
- Sanatçı eleştirmeni = tenkitçi; sanatçı eleştirmeni = eleştirmen.
Sık yapılan hatalar
- Mizanseni yazılı bir unsur sanmak: Mizansen oyuncunun ses ve beden hareketleriyle rolü canlandırmasıdır.
- Komedinin amacını trajediyle karıştırmak: Komedi gülme ve hafiflik, trajedi ise trajik sonuç amaçlar.
- Karagözü halk tiyatrosunun türü sanmak: Karagöz halk geleneğinden gelen türlerdendir; semai, müfeyiz, Köroğlu ve Dadaloğlu halk tiyatrosunun türleridir.
- Denemede kaynak göstermenin zorunlu olduğunu düşünmek: Denemede kaynak gösterme zorunlu değildir.
- Makalede ben zamirinin bulunabileceğini sanmak: Makalede ben yoktur, dil nesneldir.
- Eleştirmeni tenkitçiyle aynı saymak: Sanatçı eleştirmeni tenkitçidir.
Hızlı tekrar ipuçları
- Sahne unsurlarını saymayı isteyen sorularda dokuz unsuru tek tek kontrol edin.
- Mizansen sorularında oyuncunun ses ve beden hareketlerine odaklanın.
- Tür ayrımı sorularında karagöz ile semai, müfeyiz, Köroğlu ve Dadaloğlu'nu ayrı tutun.
- Makale ile deneme karşılaştırmasında üç ölçüye bakın: dil, ben, kaynak.
- Makalenin bölümlerini sıra numarasıyla hatırlamak soruları hızlandırır.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Tiyatro ve Makale konusunun çözümlü sorularını çöz.