9. SınıfTürk Dili ve Edebiyatı
Roman ve Hikâye Çözümleme — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Roman ile hikâyeyi altı ölçüt üzerinden karşılaştırır.
- Hikâyede anlatıcının kahraman kadar önemli olduğunu söyler.
- Birinci, ikinci ve üçüncü kişi anlatıcıyı örneklerle tanır.
- İç bakış açısı ile dış bakış açısını ayırt eder.
- Kurgu ile gerçeği ayırt eder.
- Kurgusal anlatıcı ile gerçek yazar arasındaki farkı açıklar.
- Roman türlerini sayarak tanır.
- Hikâye türlerini olay ve durum hikâyesi ayrımıyla sınıflandırır.
- Mağara hikâyesinin konusunu açıklar.
- Fabl ile masalın nasıl ayrıldığını belirtir.
Önemli noktalar
- Romanda birden çok olay, hikâyede tek olay bulunur.
- Kahraman yalnızca hikâyede vardır; romanda kahraman yoktur.
- Hikâyede anlatıcı, kahraman kadar önemlidir.
- Anlatıcı türleri birinci, ikinci ve üçüncü kişi anlatıcıdır.
- İç bakış açısında ruh hâli, dış bakış açısında yalnızca davranışlar bilinir.
- Kurgu gerçeğin kendisi değildir; yazarın kurgusudur.
- Kurgusal anlatıcı ile gerçek yazar ayrımı yapılmalıdır.
- Hikâye türleri olay (kesme) ve durum (kesinti) hikâyesi olmak üzere iki ana başlıkta incelenir.
- Mağara hikâyesinde kişi kendisini bulduğu yerdeki uygarlıkla yüzleşir.
- Fabl türünde hayvanlar konuşturularak ahlak dersi verilir.
Formüller ve kurallar
- Roman olay örgüsü = birden çok; hikâye olay örgüsü = tek.
- Roman zamanı = geniş (aylar-yıllar); hikâye zamanı = dar (saatler-günler).
- Roman mekânı = çeşitli; hikâye mekânı = dar.
- Roman kişi sayısı = çok; hikâye kişi sayısı = az.
- Kahraman = romanda yoktur, hikâyede vardır.
- Konu = romanda geniş, hikâyede tek konu.
- Hikâyede anlatıcı = kahraman kadar önemlidir.
- Anlatıcı türleri = birinci kişi (ben) + ikinci kişi (sen, siz) + üçüncü kişi (o).
- İç bakış açısı = kişinin ruh hâli bilinir; dış bakış açısı = yalnızca davranışlar gözlenir.
- Kurgu = yazarın kurgusu; gerçeğin kendisi değildir.
- Kurgusal anlatıcı = metnin içinde konuşan; gerçek yazar = metni oluşturan kurucu.
- Roman türleri = bireyin iç dünyası + toplumsal gerçekçilik + tarihî + köy + psikolojik + macera + bilim kurgu + fantastik + dedektif.
- Olay (kesme) hikâyesi = yön değiştirme + öğretici + roman + çevre + mağara.
- Mağara hikâyesi = kişinin kendisini bulduğu yerdeki uygarlıkla yüzleşmesi.
- Durum (kesinti) hikâyesi = bir anda olmuş bitmiş durum.
- Fabl (masal) = hayvanlar konuşturularak ahlak dersi verilmesi.
Sık yapılan hatalar
- Romanın tek olay örgüsü olduğunu düşünmek: Romanda birden çok olay, hikâyede tek olay vardır.
- Romanda kahraman bulunduğunu sanmak: Kahraman hikâyeye özgüdür.
- Dış bakış açısında ruh hâlinin bilindiğini düşünmek: Ruh hâli iç bakış açısında bilinir.
- İkinci kişi anlatıcıyı ben sanmak: İkinci kişi anlatıcı sen ve siz zamirleriyle konuşur.
- Kurguyu gerçeklik sanmak: Kurgu yazarın kurgusudur, gerçeğin kendisi değildir.
- Kesinti hikâyesini olay hikâyesi sanmak: Bir anda olmuş bitmiş durumu anlatan kesinti hikâyesidir.
Hızlı tekrar ipuçları
- Roman ve hikâyeyi karşılaştıran sorularda altı ölçütü sırayla denetleyin.
- Anlatıcı sorusunda zamire bakın: ben, sen ve siz, o.
- Bakış açısı sorusunda kişinin iç dünyasının bilinip bilinmediğine bakın.
- Kurgusal anlatıcı ile yazarı karıştırmamak için metin içi anlatıcı ile metin dışı yazarı ayırın.
- Hikâye türü sorularında metnin ağırlık merkezine bakın: olay mı, durum mu, ahlak dersi mi?
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Roman ve Hikâye Çözümleme konusunun çözümlü sorularını çöz.