9. SınıfTürk Dili ve Edebiyatı
Âşık ve Divan Edebiyatı — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Âşık edebiyatının hangi yüzyıllarda ve nerede geliştiğini belirtir.
- Âşık kavramını tanımlayarak hafızadan söyleme geleneğini açıklar.
- Âşık edebiyatının nazım birimini ve ölçüsünü söyler.
- Âşık edebiyatının temalarını ve dil özelliklerini örneklerle gösterir.
- Divan edebiyatının geliştiği çevreyi ve yüzyıllarını belirtir.
- Divan edebiyatının nazım birimini ve ölçüsünü âşık edebiyatıyla karşılaştırır.
- Divan edebiyatında söz sanatlarına ilginin yoğunluğunu açıklar.
- Dinî-tasavvufi ve halka açık akımları temsilcileriyle birlikte tanır.
Önemli noktalar
- Âşık edebiyatı 13-14. yüzyıldan itibaren Anadolu'da gelişmiştir.
- Âşık saz çalar ve halk hafızasından, yani ezberden söyler.
- Âşıklar yetişimlerini çıraklık yoluyla tamamlar.
- Âşık edebiyatının nazım birimi kol, ölçüsü 8'li hece ölçüsüdür.
- Âşık edebiyatının dili sade ve halka yakındır.
- Divan edebiyatı 14.-17. yüzyıllarda saray ve çevresinde gelişmiştir.
- Divan edebiyatının nazım birimi kendi yani mısradır, ölçüsü aruzdur.
- Divan edebiyatında söz sanatlarına yoğun ilgi gösterilmiştir.
- Divan edebiyatında dinî-tasavvufi ve halka açık olmak üzere iki temel akım vardır.
Formüller ve kurallar
- Âşık edebiyatı = 13-14. yüzyıldan itibaren + Anadolu + halk çevresi.
- Âşık = saz çalan + halk hafızasından (ezberden) söyleyen kişi.
- Âşık edebiyatında nazım birimi = kol; ölçüsü = 8'li hece ölçüsü.
- Âşık edebiyatının temaları = aşk + ayrılık + vatan + kahramanlık + gurbet + zulüm + atasözü.
- Divan edebiyatı = 14.-17. yüzyıl + saray ve çevresi.
- Divan edebiyatında nazım birimi = kendi (mısra); ölçüsü = aruz.
- Divan edebiyatının nazım şekilleri = gazel + şarkı + rubâî + kıt'a + kaside + mesnevî + tarih + müamma.
- Divan edebiyatının söz sanatları = tevriye + istiare + mübalağa + kinaye + tarih + telmih + irşat.
- Dinî-tasavvufi akım = Mevlana + Yunus Emre + Hacı Bektaş Veli çevresi.
- Halka açık akım = Âşık Yunus Emre + Dadaloğlu + Karacaoğlan.
Sık yapılan hatalar
- Âşık edebiyatının geliştiği yeri saray olarak göstermek: Âşık edebiyatı Anadolu'da gelişmiştir.
- Nazım birimlerini ters vermek: Âşık edebiyatında birim koldur; divan edebiyatında birim kendi yani mısradır.
- Ölçüleri karıştırmak: 8'li hece ölçüsü âşık edebiyatına, aruz ise divan edebiyatına aittir.
- Âşığı yazar olarak tanımlamak: Âşık ezberden söyleyen ve saz çalan kişidir.
- Divan edebiyatında söz sanatlarına ilgi olmadığını düşünmek: Divan edebiyatı söz sanatlarına çok yoğun ilgi göstermiştir.
- Dinî-tasavvufi akımı halka açık akımla karıştırmak: Mevlana ve Hacı Bektaş Veli çevresi dinî-tasavvufi akımda; Dadaloğlu ve Karacaoğlan halka açık akımdadır.
Hızlı tekrar ipuçları
- İki geleneği karşılaştıran sorularda önce gelişim yeri, sonra nazım birimi ve ölçü sırasına bakın.
- Âşık edebiyatının temaları sayıldığında yedi temayı eksiksiz bilmeye çalışın.
- Divan edebiyatının nazım şekilleri sorusunda gazel, rubâî ve mesnevî en çok sorulanlardır.
- Söz sanatı sorusunda tevriye, kinaye ve telmih ayrımına dikkat edin.
- Akım sorularında adı geçen üç ismi de tanıyın; isimleri bilmeden akımı bulmak güçtür.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Âşık ve Divan Edebiyatı konusunun çözümlü sorularını çöz.