Söz Sanatları ve Metin Çözümleme — Çalışma Sayfası

Bu konuda öğrenecekleriniz

• Benzetme ile istiayeyi, edat bulunup bulunmamasına göre ayırt eder.
• Mecaz-ı mürselin benzetmeden farkını açıklar.
• Teşhis, tezat ve mübalağa sanatlarını örneklerle tanımlar.
• Tasvir ile tenasüp sanatlarının ayrımını yapar.
• Cinas ile hüsn-i talil, hüsn-i tağlib ve inat sanatlarını karşılaştırır.
• Akrostişin dize başı harflerinden oluşan anlamı açıklar.
• Bir metinde sanat bulurken izlenecek dört adımı uygular.

Önemli noktalar

• Benzetme, istiare ve mecaz-ı mürsel üçlüsü en çok karıştırılan sanat grubudur.
• gibi ya da kadar edatının bulunup bulunmaması ilk ayrım noktasıdır.
• Teşhis nesneye insan özelliği katar, tasvir ise yalnızca betimler.
• Mübalağada abartı ya da küçültme söz konusudur; iki yönü de vardır.
• Hüsn-i talil ile hüsn-i tağlib birbirinin zıt yönüdür.
• İnat, düşüncenin karşıt görüşe rağmen savunulmasıyla oluşur.
• Akrostişte anlam dize başı harflerinden oluşur, mısra sonundan değil.
• Bir sanatı adıyla birlikte gerekçesiyle birlikte yazmak gerekir.

Formüller ve kurallar

• Benzetme = bir varlığın başka varlığa benzetilmesi + gibi ya da kadar edatı.
• İstiare = benzetme yapmadan bir sözcüğün başka anlamda kullanılması.
• Mecaz-ı mürsel = benzetme edatı olmayan istiare.
• Teşhis (kişileştirme) = insan dışı varlığa insan özelliği verilmesi.
• Tezat (karşıtlık) = karşıt kavramların yan yana getirilmesi.
• Mübalağa (aşırılık) = olayın olduğundan çok büyük ya da çok küçük gösterilmesi.
• Tasvir (betimleme) = görünen nesnelerin ayrıntıyla anlatılması.
• Tenasüp (uyak) = benzer sesli sözcüklerin yinelenmesi.
• Cinas (kinaye) = bir sözcüğün gerçek anlamıyla değil başka anlamıyla söylenmesi.
• Hüsn-i talil = güzel olan tarafın övülmesi; hüsn-i tağlib = çirkin olan tarafın yermesi.
• İnat = düşüncenin karşıt görüşe rağmen savunulması.
• Akrostiş = şiirde dize başı harflerinin oluşturduğu anlam.

Sık yapılan hatalar

• İstiarede benzetme edatı aramak: İstiarede gibi ya da kadar bulunmaz.
• Mecaz-ı mürseli benzetme sanmak: Mecaz-ı mürselde benzetme edatı bulunmaz.
• Teşhis ile tasviri aynı saymak: Teşhis insan özelliği verir, tasvir betimler.
• Hüsn-i talil ile hüsn-i tağlibi ters adlandırmak: Talil över, tağlib yermeye yöneliktir.
• Cinası gerçek anlam sanmak: Cinasta sözcük başka bir anlamıyla söylenir.
• Sanat adını gerekçesiz yazmak: Sanat adı, metindeki ipucuyla birlikte açıklanmalıdır.

Hızlı tekrar ipuçları

• Önce gibi ya da kadar edatını arayın; varsa sanat büyük olasılıkla benzetmedir.
• İstiare ile mecaz-ı mürseli ayırmak için edat olup olmadığına ve anlatılan varlığa bakın.
• Teşhis ararken insan eylemlerini (konuştu, gülümsedi, ağladı) sözcüklere verilmiş olup olmadığını denetleyin.
• Tenasüp ile kafiye karışmamalıdır; tenasüpte ses benzerliği vardır, kafiye dize sonundadır.
• Metinde sanat bulurken gerekçeyi sanat adının tanımına bağlayarak yazın.

Kendini dene

Bu sayfayı okuduktan sonra Söz Sanatları ve Metin Çözümleme konusunun çözümlü sorularını çöz.

Konu anlatımına dön · Hesap aç, ilerlemen kaydedilsin