9. SınıfTürk Dili ve Edebiyatı

Paragraf ve Anlatım Bozuklukları — Çalışma Sayfası

Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.

Bu konuda öğrenecekleriniz

Paragrafın tanımını yapar, paragraf ile metin parçası arasındaki farkı açıklar.
Paragrafta giriş, gelişme ve sonuç bölümlerinin görevlerini örneklerle gösterir.
Düşünceyi geliştirme yollarını tanır, bir paragrafta hangi yolla geliştirildiğini belirler.
Bir paragrafın ana düşüncesini ve onu destekleyen yardımcı düşüncelerini bulur.
Öge eksikliği, öge yinelemesi ve öge karışıklığı örneklerini tanır ve düzeltir.
Tamlama belirsizliği, çok anlamlılık ve mantık hatasını fark eder, cümleyi düzeltir.
Paragraflar arasında geçiş sağlayan bağlayıcı ifadeleri uygun yerlerde kullanır.

Paragrafın temel ölçütü uzunluk değil, düşünce bütünlüğüdür; bu ölçüte ulaşmayan bölüm metin parçası sayılır.
Paragrafta düşünce giriş, gelişme ve sonuç düzeniyle ilerler; bu sıralama okurun düşünceyi kolay izlemesini sağlar.
Düşünceyi geliştirme yolları; örnekleme, açıklama, karşılaştırma, tanımlama, sınıflandırma, nedensellik, sonuçlama ve özetlemedir.
Ana düşünce, paragrafta en çok yer kaplayan düşüncedir; onu çıkardığımızda paragraf bütünlüğünü kaybeder.
Öge eksikliği, öge yinelemesi ve öge karışıklığı anlatım bozukluğunun en sık görülen türleridir.
Tamlama belirsizliğinde eksik olan öge değil, ögeler arasındaki bağlantının belirtilmesidir.
Çok anlamlılık sözcükten, tamlama belirsizliği ise bağlantıdan doğar; bu yüzden düzeltme yolları da farklıdır.
Geçiş ifadeleri düşüncenin yönünü okura duyurur, paragraflar arasındaki bağı güçlendirir.
Yardımcı düşünce, ana düşünceyi örnek ya da açıklamayla destekleyen yargıdır; konuyu tanıtan cümle giriş bölümündedir.

Paragraf: kendi başına anlamı tamamlayan, tek bir düşünceyi bütünlük içinde anlatan metin dilimi.
Paragrafta düşünce sırası: giriş, gelişme, sonuç.
Metin parçası, düşünce bütünlüğü oluşturmadığı için paragraf sayılmaz.
Anlatım bozukluğu: cümlenin ya da paragrafın düşünceyi tam ve anlaşılır aktaramaması.
Temel anlatım bozuklukları: öge eksikliği, öge yinelemesi ve öge karışıklığı.
Tamlama belirsizliği, virgülle ya da cümleyi yeniden düzenleyerek giderilir.
Düşünceyi geliştirme yolları: örnekleme, açıklama, karşılaştırma, tanımlama, sınıflandırma, nedensellik, sonuçlama, özetleme.
Sıralama çeşitleri: zaman sırası, mekân sırası, önem sırası, mantık sırası.
Ana düşünce, paragrafta en çok yer kaplayan düşüncedir; kalanlar yardımcı düşüncedir.
Geçiş ifadeleri, düşüncenin yönünü okura duyurarak paragraflar arasındaki bağı kurar.

Her satır başını paragraf saymak: Paragraf, satır sayısıyla değil kendi başına bir düşünceyi tamamlayabilmesiyle belirlenir; bu ölçüte ulaşmayan bölüm metin parçasıdır.
Öge yinelemesini yazım hatası sanmak: Yineleme bir yazım hatası değil, aynı ögenin gereksiz yere tekrarlanması sonucu ortaya çıkan anlatım bozukluğudur.
Belirsizliği çok anlamlılıkla karıştırmak: Tamlama belirsizliğinde ögenin hangi özneye bağlandığı belli değildir; çok anlamlılıkta ise sözcüğün birden çok anlamı vardır.
Mantık hatasını yalnızca uzun cümlelere sanmak: Mantık ve bağlaşım hatası düşünce bağının kopmasıyla oluşur; cümlenin uzunluğuyla ilgisi yoktur.
Giriş, gelişme ve sonuç sırasını görmezden gelmek: Paragrafta düşünce bu sırayla ilerler; sıra değiştiğinde okur ana bilgiye geç girer.
Ana düşünceyi ilk cümleye bağlamak: Ana düşünce, paragrafta en çok yer kaplayan düşüncedir; ilk cümle yalnızca giriş yapan bir cümle olabilir.
Her destek cümlesini yardımcı düşünce saymak: Yardımcı düşünce, ana düşünceyi örnek ya da açıklamayla destekleyen yargıdır; konuyu tanıtan cümle giriş bölümündedir.

Bir paragrafı okurken her cümlenin hangi düşünceyi taşıdığını sor; destekleyen cümleler yardımcı düşüncedir.
Anlatım bozukluğu ararken cümleyi üç soruya ayır: öge var mı, gereğinden fazla mı, yerinde mi?
Düşüncenin hangi yolla geliştirildiğini anlamak için cümleler arasındaki ilişkiye bak; benzetme, karşılaştırma ya da neden açıklaması.
Belirsizlik bulduğunda cümlenin başına özne getirip anlamı bir daha dene; anlam hâlâ duraksıyorsa bağlantı eksiktir.
Sıralama hatası ararken neden ve sonuç ilişkilerini denetle; önce ve sonra bağlaçları doğru yere yerleşmiştir.
Paragrafın özetini tek cümleyle yazmayı dene; yazamadığın zaman ana düşünceyi henüz yakalayamamışsındır.