9. SınıfTürk Dili ve Edebiyatı

Noktalama İşaretleri — Çalışma Sayfası

Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.

Bu konuda öğrenecekleriniz

Cümlenin sonunda hangi noktalama işaretinin kullanılacağını cümlenin anlamına göre belirler ve gerekçelendirir.
Virgül ve noktalı virgülün kullanım yerlerini ayırt eder, gereksiz virgül kullanımını fark eder.
İki nokta, üç nokta, tırnak, kesme, parantez ve tire işaretlerinin görevlerini örneklerle açıklar.
Bir metindeki noktalama hatalarını bulur, her hatanın neden yanlış olduğunu yazılı olarak belirtir.
Noktalama işaretlerinin anlamı nasıl belirginleştirdiğini açıklar ve doğru noktalanmış metin yazar.

Noktalama işaretleri, aynı cümlenin anlamını değiştirebilir; bu yüzden sözcüklerin doğru yazılması kadar işaretlerin doğru konulması da önemlidir.
Fiilden sonra gelen sıralanan öbekler virgülle ayrılmaz; virgül, yükleme bağlı öbeklerde kullanılır.
Hitaptan sonra virgül konur, bağlaçtan sonra virgül konmaz.
Üç nokta cümlenin bittiğini değil, anlatımın yarım kaldığını ya da duraklatıldığını gösterir.
Tırnak içindeki alıntının nokta, soru ya da ünlem işareti gerektiğinde bu işaretler tırnağın dışına konur.
Sayı ile birim arasında virgül konmaz; aralarında boşluk bırakılır.
Parantez içindeki bilgi cümlenin anlamını değiştirmez; yalnızca açıklar, tamamlar ya da kaynak gösterir.
Cümlenin sonunda tire ve virgül kullanılmaz.

Cümle sonunda nokta, soru işareti ya da ünlem işareti bulunur.
Birden çok işaret gerekli olduğunda sıralama: önce nokta, gerekiyorsa daha sonra diğer işaretler.
Virgül: anlam, sıralama, bağlama, ayrılma, hitap ve nefes alma durumlarında kullanılır.
Noktalı virgül: virgülden daha belirgin bir ayrım sağlayarak bağlı öbekleri ayırır.
İki nokta: açıklama, örnek verme, kendi kendine anlatma, yolda, yani, kısacas anlamlarında kullanılır.
Üç nokta: anlatımın yarım bırakıldığı, duraklatıldığı ya da sözün kısaltıldığı yerde kullanılır.
Tırnak: alıntı, özel anlam ve düzeltmede kullanılır; alıntının son işareti gerekirse tırnağın dışına konur.
Kesme: özel adın ek almasında, saat, ölçü, birim, kesir ve oran yazımında kullanılır.
Parantez: anlamı değiştirmeden açıklama, tanım ya da kaynak künyesi vermek için kullanılır.
Tire: eş anlam, yapım, aşama, yer-yön, gibi anlamı ve uyumsuzlukta kullanılır; cümle sonunda kullanılmaz.

Cümlenin sonunda virgül kullanmak: Cümlenin sonunda nokta, soru ya da ünlem işareti bulunur; virgül, nokta ve ünlem arasına konmaz.
Özne ile nesne arasına gereksiz virgül koymak: Virgül anlam, sıralama, bağlama, ayrılma ve hitap durumlarında kullanılır; anlam katmanı taşımadığı için konmaz.
Fiilden sonra gelen sıralamayı virgülle ayırmak: Sıralanan öbekler yükleme bağlandığında aralarına virgül konmaz, yükleme bağlanmıyorsa konur.
Üç noktayı cümle sonu gibi kullanmak: Üç nokta, anlatımın yarım bırakıldığını ya da duraklatıldığını gösterir; cümlenin tamamlandığı yere nokta konur.
Tırnağı parantezle aynı işaret sanmak: Tırnak alıntı ve düzeltme için, parantez açıklama ve kaynak künyesi için kullanılır; ikisi birbirinin yerine geçmez.
Cümlenin sonunda tire kullanmak: Tire, cümlenin başında sonradan anlaşılan sözler ile içinde eş anlam, yapım ve aşama bildiren yerlerde kullanılır.
Her açıklamayı iki noktayla başlatmak: İki nokta, açıklama, örnek verme, kendi kendine anlatma ve yolda, yani gibi bağlaçlardan sonra kullanılır.

Bir cümlenin noktalamasını denetlerken önce cümlenin anlam sorusunu sor: soru mu, emir mi, istek mi, gereklilik mi?
Virgül koyup anlamı bozuyorsan o virgül gereksizdir; virgül ancak bir ayrım varsa işe yarar.
İki nokta koyacaksan, cümlenin ikinci bölümünün bir açıklama, örnek ya da kendi kendine anlatım olup olmadığını denetle.
Üç nokta ile nokta arasındaki farkı hatırla: üç nokta bırakır, nokta bitirir.
Parantezle vereceğin bilgi cümlenin anlamını değiştiriyorsa, o bilgiyi ayrı bir cümleye dönüştürmen daha doğrudur.
Yazdığın metni bir kez de yüksek sesli oku; nefes aldığın yerler noktalama hatalarını ele verir.