9. SınıfTürk Dili ve Edebiyatı
Şiirde İmge ve Söz Sanatları — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- İmge kavramını tanır ve şiirdeki işlevini açıklar.
- Gerçek anlam ile mecaz anlam arasındaki farkı belirtir.
- Benzetme (teşbih) ile kişileştirme (teşhis) ayırt eder.
- Abartma, konuşturma ve ad aktarması gibi sanatları örneklendirir.
- Bir dizedeki söz sanatını tespit ederek anlamını yorumlar.
Önemli noktalar
- İmge, şiirin anlam katmanını zenginleştirir; okuru pasif dinleyici olmaktan çıkarır.
- Şiirde sözcükler çoğu zaman mecaz anlamdadır; gerçek anlamıyla okumak dizeyi bozar.
- Kişileştirme ile konuşturma ayrımında belirleyici olan, varlığın konuşup konuşmadığıdır.
- Abartma hem büyütmekte hem küçültmede kullanılabilir.
- Benzetmede iki farklı varlık bulunur; kişileştirmede tek varlık insan özelliği kazanır.
- İstiârede bir varlık ya da özelliği başka bir adla anlatılır.
Formüller ve kurallar
- İmge: gerçek anlamdan uzaklaşan, zihinde görüntü kuran anlatım.
- Teşbih = benzetme; teşhis = kişileştirme; intak = konuşturma.
- Mübalağa = abartma; istiâre = eğretileme; mecaz-ı mürsel = ad aktarması.
- Benzetme dört unsurludur: benzetilen, benzetme unsuru, benzetmeç, ortak özellik.
- Gibi, kadar, şöyle ifadeleri benzetmenin açık işaretleridir.
- İnsan dışı varlıkta insan eylemi varsa teşhis, konuşuyorsa intak vardır.
Sık yapılan hatalar
- Benzetme ile kişileştirmeyi karıştırmak: Benzetmede iki varlık karşılaştırılır, kişileştirmede tek varlığa insan özelliği verilir.
- İmgeyi yalnızca süsleme sanmak: İmge anlatımın taşıyıcısıdır; çıkarıldığında dizenin anlamı da eksilir.
- Her mecazı söz sanatı saymak: Söz sanatı olabilmesi için söylemin biçim düzeyinde bir kaygı taşıması gerekir.
- Konuşturma ile kişileştirmeyi eşitlemek: Konuşturma, kişileştirmenin konuşmayı içeren ayrı bir türüdür.
- Yaygın hata 5: Şiirde İmge ve Söz Sanatları konusunda dikkat edilmesi gereken nokta 5.
Hızlı tekrar ipuçları
- Dizede gibi, kadar, şöyle arıyorsan benzetmeyi işaretle; çoğu soru bu ipucunu verir.
- İnsan eylemi varsa önce teşhis mi intak mı diye sor: konuşuyorsa intak.
- Abartma ararken sayıyı ve ölçüyü kontrol et; aşırı büyük ya da küçük gösterme varsa mübalağadır.
- İmge sorularında dizenin zihinde ne canlandırdığını bir cümleyle yaz; şıklar o cümleye yakın olandır.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Şiirde İmge ve Söz Sanatları konusunun çözümlü sorularını çöz.