9. SınıfTürk Dili ve Edebiyatı

Edebiyat ve Toplum İlişkisi — Çalışma Sayfası

Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.

Bu konuda öğrenecekleriniz

Edebiyatın tanımını yapar ve edebî metni ayırt edici özelliklerle açıklar.
Edebiyatın güzel sanatlar arasındaki yerini malzeme ölçütüyle belirler.
Edebiyatın toplumla olan çift yönlü ilişkisini örneklerle yorumlar.
Edebiyatın diğer bilimlerle kurduğu ilişkiye açıklık getirir.
Edebiyatın temel işlevlerini (yansıtma, etkileme, eğitme, eğlendirme) örneklendirir.

Edebî eserde estetik kaygı vardır; amaç yalnızca bilgi aktarmak değildir.
Edebiyat toplumun aynasıdır; dönemine ait düşünce, ahlak ve yaşam biçimini yansıtır.
Toplumları şekillendiren unsurlar arasında dil, din, örf ve âdetlerin yanında edebiyat da yer alır.
Bir eser bazı dönemlerde toplumu eleştirir, bazı dönemlerde mevcut düzeni savunur.
Edebiyatın sübjektif olması onu değersiz kılmaz; edebî yargı ölçütlere göre yapılır.
Sözlü edebiyat, yazılı edebiyattan önce gelişmiştir ve halkın ortak ürünüdür.

Edebiyatın malzemesi sözdür; bu yönüyle tüm güzel sanatlardan ayrılır.
Edebî metin = gerçeklik + dil + estetik kaygı üçlüsünün birleşimi.
Edebiyat toplumdan etkilenir, toplumu da etkiler: ilişki çift yönlüdür.
Temel işlevler: yansıtma, etkileme, eğitme, eğlendirme ve ölümsüzlük.
Bilimsel metin bilgi ve nesnellik peşindedir; edebî metin estetik haz peşindedir.
Edebiyat tarih, sosyoloji, psikoloji ve felsefeyle iç içedir ama hiçbirinin yerine geçmez.

Edebiyatı yalnızca kişisel duygu boşanması sanmak: Edebiyat toplumsal değerler taşır ve toplumu da etkiler.
Her metni edebî eser saymak: Fatura, dilekçe ve haber metinleri estetik kaygı taşımadığı için edebî değildir.
Edebiyatı tarih ya da sosyolojiyle aynı sanmak: Bu bilimler olayı belgeyle kanıtlar, edebiyat olayı duyguyla yaşatır.
Yalnızca şiir ve romanı edebiyat saymak: Tiyatro, deneme, masal, fabl ve hikâye de edebî ürünlerdir.
Yaygın hata 5: Edebiyat ve Toplum İlişkisi konusunda dikkat edilmesi gereken nokta 5.

Toplumla ilişkisi sorularında metnin yazıldığı dönemi ve toplumsal koşulu önce hatırla.
Edebî metin ile bilimsel metni karşılaştırırken üç ölçüte bak: amaç, dil, estetik kaygı.
Edebiyatın işlevlerini tek kelimelik anahtarlarla ezberle: yansıt, etkile, eğit, eğlendir.
Edebiyat, sanat ve bilim ilişkisini tablo hâlinde çalış; sorular çoğunlukla ayrımları ölçer.