9. SınıfTarih

Tarihçi Türleri ve Tarihî Eserler — Çalışma Sayfası

Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.

Bu konuda öğrenecekleriniz

Tarihçileri çalışma alanlarına göre sınıflandırır ve her türün örneklerini tanır.
Tarihî eser türlerini ayırt eder ve türlerin birbirine benzerliklerini sorgular.
Bir eserin türünü belirlerken içerik, biçim ve yazılış amacının etkisini açıklar.
Bir metnin birinci ya da ikinci el kaynak sayılma durumunu eser türüne göre değerlendirir.
Tarihî eserin hem kaynak hem de kültürel miras olarak anlamını birlikte tartışır.
Bir eseri okurken yazarının, döneminin ve türünün yorumu nasıl etkilediğini sorgular.

Tarihçiler siyasal, sosyal, ekonomik, kültürel, askerî, dinî, yerel ve dünya tarihi alanlarında çalışır.
Tarihçi türleri arasındaki ayrım kesin değildir; araştırmacılar birden fazla alanla ilgilenebilir.
Kronik olayları yıllara göre sıralayan metindir; tarih kitabı ise bu olayları yorumlar ve analiz eder.
Yaşam tarihi, günlük, mektup ve özel anı genellikle birinci el; kronik, tarih kitabı ve inceleme ikinci el nitelik taşır.
Bir eserin türü; içeriği, biçimi ve yazılış amacı sorularıyla belirlenir.
Eserin türü tek başına güvenilirlik ölçütü değildir; her türün güçlü ve zayıf örnekleri bulunur.
Tarihî eserler yalnızca bilgi kaynağı değil, aynı zamanda korunması gereken bir kültürel mirastır.

Tarihçi türleri = Siyasal + Sosyal + Ekonomik + Kültürel + Askerî + Dinî + Yerel + Dünya tarihi
Eser türü = İçerik + Biçim + Yazılış amacı
Birinci el eser = Yaşam tarihi + Günlük + Mektup + Özel anı
İkinci el eser = Kronik + Tarih kitabı + Ansiklopedi + İnceleme
Kronik = Olayların yıllara göre sıralanması
Annâl = Olayların kayda geçirilmesi
Yaşam tarihi = Bir kişinin hayat çizgisinin anlatılması
Tarihî eser = Kaynak değeri + Kültürel miras

Her tarihî eseri birinci el kaynak saymak: Bir eserin yazıldığı dönem belirleyicidir. Olayların yaşandığı dönemde yazılan eserler birinci el, sonradan derlenen veya yorumlanan eserler ikinci el nitelik taşır.
Kronik ile tarih kitabını aynı eser sanmak: Kronik olayları yıllara göre sıralayan bir dökümken, tarih kitabı bu olayları seçip yorumlayan ve analiz eden bir çalışmadır. İkisinin amacı ve yazım biçimi farklıdır.
Eserin türünü belirlemeden kaynak değeri atamak: Bir metnin türü; içeriği, biçimi ve yazılış amacı sorularıyla anlaşılır. Bu sorular sorulmadan verilen kaynak değeri genellikle yanlış olur.
Eserin üslubunu göz ardı etmek: Dil ve anlatım biçimi, yazarın dönemini, eğitimini ve bakış açısını ele verir. Yalnızca olay özetine bakmak, eserin taşıdığı önemli bilgiyi kaybettirir.
Tarihî eseri yalnızca bilgi kaynağı saymak: Eserler aynı zamanda dönemin dilini, düşüncesini ve kültürel mirasını taşır. Yalnızca veri olarak değerlendirmek, eserin taşıdığı değerin bir bölümünü yok sayar.
Yazarın yorumunu eserin kendisi saymak: Bir yaşam tarihinde yazarın aktardığı bilgiler ile kendi değerlendirmeleri farklıdır. Bu ayrım yapılmadığında yazarın yargısı olgu gibi sunulmuş olur.

Bir eseri incelerken önce türünü belirle, sonra o türün kaynak değerine göre yorumla.
Kronik ile tarih kitabını ayırmak için metne yorum cümleleri eklenmiş mi diye bak.
Yaşam tarihi ve günlük okurken yazarın kendi ifadelerini kaynak olarak ayır, yorumunu ayrı yaz.
Bir eserin dilini ve üslubunu not et, çünkü üslup dönemin ve yazarın bakış açısını ele verir.
Eserin yazıldığı dönem ile olayların dönemini karşılaştırmayı unutma, bu fark birinci ya da ikinci el tespitini belirler.
Eseri okurken ilgisini çekmeyen bölümleri de not et, çünkü araştırmada gerekli olan tam da beklenmeyen bilgi olabilir.