9. SınıfTarih

Tarihsel Bilginin Üretim Süreci — Çalışma Sayfası

Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.

Bu konuda öğrenecekleriniz

Tarihsel bilginin üretim aşamalarını sırasıyla adlandırır ve her aşamanın amacını açıklar.
Yaygın, dar ve yanıtlanabilir araştırma soruları arasında ayrım yapar.
Kaynak taramasında uygun kaynakları bulmayı ve kaynak listesi hazırlamayı uygular.
Dış eleştiri ile iç eleştirinin farkını açıklar ve her ikisini uygular.
Karşılaştırma ve sentez yaparak yorumdan sonuca geçen süreci yaşar.
Sonucu kaynaklarıyla birlikte, başka araştırmacının sınayabileceği biçimde sunar.

Tarihsel bilgi hazır değildir; araştırma sorusundan sunuma uzanan düzenli bir süreçte üretilir.
Araştırma sorusu dar kapsamlı, yanıtlanabilir ve başka araştırmacının sınayabileceği biçimde olmalıdır.
Kaynak taramasında bulunan kaynakların tamamı kaynakça hâlinde listelenir ve konuyla uyumu not edilir.
Dış eleştiri kaynağın yazarını, yazıldığı dönemi ve bütünlüğünü; iç eleştiri ise verilerin tutarlılığını sınar.
Yorum, kaynak verisinin anlamlandırılmasıdır; bu nedenle yorum ile kanıt birbirinden ayrılmalıdır.
Karşılaştırma ve sentez ile benzer noktalar birleştirilir, farklı noktalar ayrılır ve olay örgüsü kurulur.
Sunumda verilen kaynaklar ve adımlar, başka araştırmacının sonucu sınayabilmesi için açıkça belirtilmelidir.

Aşamaları atlayarak yazıya başlamak: Kaynak taraması ve kaynak eleştirisi yapılmadan yazılan metin, güvenilirliği sınanmamış iddialardan oluşur. Böyle bir çalışma ne öğrenci ne de okuyucu için güvenilir bir sonuç sunmaz.
Araştırma sorusunu çok geniş kurmak: Tüm tarihi kapsayan sorular kaynakla sınanamaz. Geniş sorularda kaynak taraması odağını kaybeder, toplanan veriler dağıtır ve sonuç zayıf kalır.
Yazarın yorumunu kanıt gibi sunmak: Kaynakta yazılı olan bilgi veri, araştırmacının ona verdiği anlam ise yorumdur. İkisinin ayırt edilmemesi, yazarın görüşünü olgu gibi gösterebilir.
Çelişen kaynaklardan yalnızca birini seçmek: Çelişki gizlenip tek bir kaynak kabul edilirse okuyucu yanıltılır. Çelişkinin belirtilmesi ve gerekçeyle değerlendirilmesi bilimsel tutumun gereğidir.
Kaynak sınırlılığını gizlemek: Kaynak azlığı bir eksiklik değil, araştırmanın sınırıdır. Bu sınırın açıkça belirtilmesi sonucun doğru değerlendirilmesini sağlar.
Sonucu kaynaklarıyla birlikte vermemek: Kaynak gösterilmeyen bir sonuç sınanamaz. Sunumda hangi kaynağa dayanıldığının belirtilmemesi, çalışmayı denetlenemez hâle getirir.

Araştırma sorusunu yazdıktan sonra kendinize sorun: bu soruya kaynaklardan yanıt verilebilir mi?
Kaynak taramasında bir kaynağı okuduğunuzda not defterine yazar, dönem ve konu bilgisini mutlaka yazın.
Kaynakları okurken cümle altı çizerek doğrudan aktarma ile kendi notunuzu birbirinden ayırın.
İki kaynak çeliştiğinde hemen karar vermek yerine önce çelişkinin nedenini araştırın.
Çalışmanın sonunda kendi cümlenizle bir sonuç paragrafı yazın; bu, anladığınızı göstermenin en kolay yoludur.
Kaynak sınırlılığı varsa bunu gizlemek yerine yazın; sınırlılığı belirtmek araştırmayı güçlendirir.