9. SınıfTarih

Tarihin Doğası — Çalışma Sayfası

Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.

Bu konuda öğrenecekleriniz

Tarihin bir bilim dalı olarak niteliklerini ve bu niteliklerin nasıl sağlandığını açıklar.
Tarihin konusu ile sınırlarını örneklerle tartışır ve tarihin diğer alanlarla ilişkisini belirtir.
Tarihçi ile geçmiş arasındaki ilişkinin geçmişin yeniden kurgulanması anlamına geldiğini fark eder.
Tarihsel olayların yapısal, konjonktürel ve olaysal nedenlerini ayırt eder ve örneklendirir.
Değişim ve süreklilik kavramlarını birlikte değerlendirir.
Tarihî bir yorumun kesinlik sınırlarını sorgulayarak gerekçeli bir tutum geliştirir.

Tarih, geçmişteki insan faaliyetlerini yer ve zaman belirterek neden-sonuç ilişkisi kurarak inceleyen bir bilim dalıdır.
Bir bilim olarak tarih; kaynak temelliliği, kanıta dayanmayı, tutarlılığı ve denetlenebilirliği ilke olarak benimser.
Tarihin konusu yalnızca savaşlar ve yöneticiler değil, ekonomik, sosyal, kültürel ve gündelik hayattır.
Geçmiş doğrudan gözlenemediği için tarih, ulaşılan kaynaklardan yararlanan bir yeniden kurgu faaliyetidir.
Tarihsel olayların nedenleri yapısal, konjonktürel ve olaysal başlıklarda incelenir; bu nedenler birbirini tamamlar.
Değişim ve süreklilik birbirini dışlayan kavramlar değildir; bir dönem ancak ikisi birlikte gösterilerek anlatılır.
Tarih, geleceği kesin olarak ön göremez; ancak geçmişten yararlanarak bugünü anlamayı ve geleceğe hazırlanmayı sağlar.

Tarih = Geçmişteki insan faaliyetleri (yer + zaman + neden-sonuç)
Tarihin bilimsel nitelikleri = Kaynak temellilik + Tutarlılık + Denetlenebilirlik + Nesnellik ilkesi
Yöntem sırası = Araştırma sorusu + Kaynak taraması + Kaynak eleştirisi + Yorum ve sentez
Neden türleri = Yapısal + Konjonktürel + Olaysal
Değişim ölçeği = Uzun süreli yapı + Orta vadeli eğilim + Anlık olay
Geçmişe ulaşma = Kaynakların yeniden kurgulanması
Tarihsel bilginin sınırı = Kaynak azlığı + Subjektif yorum

Tarihin konusunu yalnızca savaşlarla sınırlamak: Tarih; ekonomik, sosyal, kültürel ve gündelik hayatı da kapsar. Savaş merkezli bir anlatı, tarihin konusunu eksik gösterir ve toplumun gündelik hayatı gözden kaçar.
Geçmişi doğrudan görmüş gibi konuşmak: Geçmiş yalnızca kaynaklar üzerinden bilinir. Bu nedenle tarihçi gördüğünü değil, kaynakların gösterdiğini söyler; bu ayrım bilimsel tutumun temelidir.
Bir olayı tek bir nedenle açıklamak: Yapısal, konjonktürel ve olaysal nedenler birbirini tamamlar. Yalnızca tek bir nedeni öne almak, olayın bütününü açıklamadan bırakır.
Değişim ile sürekliliği birbirine zıt saymak: İkisi birlikte işler. Bir yapı aynı anda hem korunabilir hem de içerik değiştirebilir; bu yüzden ikisini göstermeyen bir çalışma eksiktir.
Dönemleştirmede yalnızca takvimi esas almak: Dönemler, olayların hızla değiştiği kırılma anlarına göre belirlenir. Takvim yalnızca tarihi sınırları verir, dönemin karakterini yalnızca o vermez.
Yazarın yorumunu kaynak bilgisi sanmak: Metinde aktarılan veri ile yazarın kendi yargısı farklıdır. Bu ikisinin ayırt edilmediği bir çalışma, yazarın görüşünü olgu gibi sunar.

Bir olayı incelerken neden türlerini ayrı ayrı sor; yapısal, konjonktürel ve olaysal nedenleri karıştırmamak analizi güçlendirir.
Geçmişi fotoğraf gibi düşünme; kaynakların sınırlı olduğunu kabul etmek, doğru yorumun başlangıcıdır.
Bir konuyu anlatırken neyin değiştiğini, neyin korunduğunu birlikte söylemeyi unutma.
Yazarın yorumu ile kaynaktaki bilgiyi ayırmak için metinde noktalar kullanmak çok işe yarar.
Tek bir nedenle yetinmek yerine en az iki farklı neden birlikte sorgulanırsa sonuç daha güçlü olur.
Dönemleştirme yaparken kırılma anlarını, yani toplumun hızla değiştiği noktaları esas al.