9. SınıfTarih

Türk-İslam Devletlerinin Ortak Özellikleri — Çalışma Sayfası

Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.

Bu konuda öğrenecekleriniz

Türk-İslam devletlerinin siyasi ve hukuki ortak özelliklerini belirler.
Askerî ve ekonomik alandaki benzerlikleri karşılaştırmalı olarak değerlendirir.
Türkçenin resmî dil olarak kullanılmasının sonuçlarını açıklar.
Ortak özelliklerin neden ve sonuç ilişkisiyle yorumlanmasını yapar.
Karahanlı, Gazneli ve Büyük Selçuklu devletlerini aynı ölçütlerle karşılaştırır.

Karahanlı, Gazneli ve Büyük Selçuklu devletlerinde hanedan yönetimi anlayışı ortaktır.
Üç devlet de divan kurumu aracılığıyla yazılı ve hesap verebilir bir yönetim anlayışı benimsemiştir.
Hukuk düzeni şeriat ve törenin birlikte uygulanmasıyla şekillenmiştir.
Töre, İslam hukukunun belirmediği alanlarda devletlerce uygulanmıştır.
Orduları ağırlıklı olarak süvariye dayanmıştır.
Eğitimde medrese ağı kurulmuş ve vakıflarla finanse edilmiştir.
Türkçe üç devlet tarafından da resmî dil ve yazı dili olarak benimsenmiştir.
Bu devletler birbirinden bağımsız değil, kültürel ve kurumsal süreklilik taşıyan bir aile oluşturmuştur.

Ortak özelliklerin yalnızca dinî alanda olduğunu düşünmek: Bu devletler yönetim, hukuk, ordu, eğitim, ticaret ve kültür alanlarında birbirine benzer kurumsal özellikler taşımıştır. Ortaklık çok boyutludur.
Töreyi İslam hukukunun tamamen dışında saymak: Töre, şeriatta hüküm bulunmayan alanlarda devletler tarafından uygulanmıştır. Töre ile şeriat birbirinin yerine geçen iki kaynak değil, birbirini tamamlayan iki kaynaktır.
Orduyu yalnızca savunma aracı olarak görmek: Ordu bu devletlerde iktidarın en önemli kaynaklarından biri olmuştur. Ordu komutanlarının güç kazanması hükümet değişikliklerine yol açabilmiştir.
Devletleri birbirinden tamamen bağımsız saymak: Karahanlı, Gazneli ve Büyük Selçuklu devletleri arasında kültürel ve kurumsal süreklilik vardır. Türkçe alanında atılan adım sonraki devletlerde sürdürülmüştür.
Türkçeyi resmî dil yapan devleti Gazneliler sanmak: Türkçeyi resmî dil ve yazı dili hâline getiren ilk Türk devleti Karahanlılardır. Bu adım diğer iki devlet tarafından sürdürülmüştür.

Ortak özellikleri siyasi, hukuki, askerî, ekonomik ve kültürel başlıklarda grupla.
Töre ile şeriatın birlikte uygulanmasını vurgula; ikisini birbirinin yerine geçen araçlar sanma.
Türkçeyi resmî dil yapan devletin Karahanlılar olduğunu her karşılaştırmada hatırla.
Orduyu yalnızca savaş aracı gibi sunma; iktidar kaynağı boyutunu da ekle.
Farklılıkları anlatırken ortak özellikleri de mutlaka belirt, karşılaştırma tek taraflı kalmasın.