9. SınıfTarih
Orta Çağ’daki Başlıca Devletlerin Yönetim ve Ordu Yapıları — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Orta Çağ’daki başlıca devletlerin yönetim biçimlerini karşılaştırır.
- Bizans’ın taşınabilir feodalite anlayışını açıklar.
- İslam devletlerinde divan ve vezirlik kurumunun işleyişini öğrenir.
- Türk-İslam devletlerinde ordu ve tımar düzenini inceler.
- Yönetim ile ordu arasındaki bağı neden-sonuç ilişkisiyle yorumlar.
Önemli noktalar
- Bizans’ta yönetim imparator, patrik ve senatörlerden oluşan bir yapı üzerine kurulmuştur.
- Bizans’ta ücretli askerlere toprak ödülü verilmesi taşınabilir feodalite olarak adlandırılmıştır.
- Emevilerde ulusal idare anlayışı hâkim olmuş, divan Arap geleneğine göre düzenlenmiştir.
- Abbasilerde divan üyeleri bölümlere ayrılarak görev yapmış, vezir bu divanların başında bulunmuştur.
- Abbasilerde eyaletler kurulurken her eyaletin kendine ait bir ordu birliği verilmiştir.
- Türk-İslam devletlerinde ordu-beylik düzeni kurulmuş, her beylik kendi ordusunu beslemiştir.
- Tımarda askerler para yerine arazi karşılığı ödeme almıştır.
- Ordunun gelir üzerindeki yükü, devletlerin mali yapısını doğrudan etkilemiştir.
Formüller ve kurallar
- Bizans = merkezî monarşi + patrik + senatör meclisi
- Bizans taşınabilir feodalite = ücretli asker + toprak ödülü
- Emeviler = halifelik + ulusal idare + Şam merkez
- Abbasiler = merkezî divan + vezirlik + Bağdat merkez
- Divan-ı âmâ = genel divan; divan-ı askerî = ordu işleri
- Eyalet ordusu = şehriye adıyla anılan ordu birliği
- Türk-İslam devletleri = hanedan + divan + ordu-beylik
- Tımar = arazi karşılığı askerî görev
- Yönetim ve ordu bağı = devlet gelirinin büyük bölümü orduya ayrılır
Sık yapılan hatalar
- Bizans’ı merkezî olmayan bir devlet sanmak: Bizans’ta imparator güçlü bir merkezî otoriteye sahipti. Eyaletlerin gevşek bağlanması, merkezî yapının yokluğu değil taşınabilir feodalite anlayışından kaynaklanmıştır.
- Taşınabilir feodaliteyi Avrupa feodalitesiyle aynı saymak: Taşınabilir feodalite, ücretli askerlere toprak ödülü verilmesiyle ortaya çıkan Bizans’a özgü bir uygulamadır. Avrupa’daki feodalite ile karşılaştırıldığında farklı yönleri vardır.
- Divanı yalnızca toplantı yeri olarak görmek: Divan, üyelerinin bölümlere ayrılarak görev yaptığı ve kararlarını yazıya geçirdiği kurumsal bir yapıdır. Yalnızca danışma toplantısı olarak tanımlamak eksiktir.
- Tımarda ücret ödendiğini düşünmek: Tımar sisteminde askerler para değil arazi karşılığı ödeme almıştır. Askerin geçimini sağlayan şey toprağın geliridir.
- Ordunun yalnızca savaş aracı olduğunu sanmak: Orta Çağ’da ordu iktidarın en güçlü kaynaklarından biri olmuştur. Ordunun başındakilerin hükümdar gücünü sarstığı örnekler dönemde sık görülmüştür.
Hızlı tekrar ipuçları
- Her devlet için aynı başlıkları kullan: yönetim biçimi, divan, ordu, hukuk; böylece karşılaştırma netleşir.
- Taşınabilir feodaliteyi, ücretli askere toprak ödülü verilmesi olarak açıkla; tanımı ezberleme.
- Divan-ı askerî ile divan-ı inşa arasındaki iş bölümünü ayırt et, karıştırmaya sık düşülen bir noktadır.
- Tımarda ödemenin arazi olduğunu vurgula; para ödemesi değil arazi karşılığı olduğu sınavda sorulur.
- Orduyu sadece savaş aracı gibi sunma; iktidarın kaynağı olduğunu her yerde hatırlat.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Orta Çağ’daki Başlıca Devletlerin Yönetim ve Ordu Yapıları konusunun çözümlü sorularını çöz.