9. SınıfTarih
Türklerde Konargöçer Yaşam — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Konargöçer yaşamın tanımını yaparak temel geçim kaynağını belirtir.
- Konargöçer yaşamın sürmesini sağlayan coğrafi koşulları açıklar.
- Yurt tutma kavramını açıklar ve Türklerin yurt tuttuğu bölgeleri belirtir.
- At kültürünün Türk yaşamındaki yerini ve işlevlerini açıklar.
- Boylar federasyonu, han, kurultay ve töre kurumlarını karşılaştırır.
- Orhun Yazıtları'nın içeriği, dilleri ve tarihsel değerini belirtir.
Önemli noktalar
- Konargöçer yaşamda temel geçim kaynağı hayvancılıktır; otlak ve su kaynakları mevsime göre değerlendirilir.
- Yurt tutma, bir bölgeyi vatan olarak seçip orada hayat sürdürme geleneğidir; kalıcı yerleşme anlamına gelmez.
- Türkler M.Ö. 6.-8. yüzyıllarda Altaylar, Tanrı Dağları ve Orta Asya bölgesinde yurt tutmuştur.
- At, hem taşıma hem savaş hem de gıda ve deri kaynağı olarak konargöçer yaşamın ayrılmaz parçasıdır.
- Türklerde toplumsal yapı boylar federasyonu biçimindedir; boylar kurultayda han ya da kağan seçmiştir.
- Toplumsal düzeni yazılı kanunlardan önce töre belirlemiştir; töre kuşaktan kuşağa sözlü olarak aktarılmıştır.
- Orhun Yazıtları konargöçer yaşamı devlet düzeniyle birlikte belgeleyen birincil kaynaklardır.
Formüller ve kurallar
- Geniş otlak + su kaynakları + taşınabilir çadır = konargöçer yaşam
- Hayvancılık → gıda, giyim, yakıt ve taşıma ihtiyacı
- Yurt tutma → Altaylar, Tanrı Dağları, Orta Asya; sonra Anadolu ve İran
- M.Ö. 6.-8. yüzyıl → Altay ve Tanrı Dağları çevresi; M.Ö. 552 → Göktürk Devleti
- Boylar federasyonu → kurultay → han (kağan) seçimi
- Töre → kuşaktan kuşağa aktarılan yazısız kural bütünü
- Orhun Yazıtları → Bilge Kağan ve Kül Tigin; Kök Türkçe, Sogdca, Çince
- Türk adının yazılı kaynaklarda ilk geçtiği yer: Yenisey Kırgız kağanlığı yazıtları
Sık yapılan hatalar
- Konargöçer yaşamı varlıksız ve gelişimsiz bir yaşam saymak: Göçebe yaşam, zorlu doğa koşullarına uyum sağlayan gelişmiş bir örgütlenme biçimidir. İş birliği, öngörü ve dayanıklılık bu yaşamın temel değerleri arasındadır.
- Yurt tutmayı kalıcı yerleşmekle karıştırmak: Yurt tutma, bir bölgeyi vatan olarak seçip orada hayat sürdürme geleneğidir; taşınabilir otağlarda yaşamayı ifade eder. Türkler yurt tutarken de sürekli yer değiştirmiştir.
- Töreyi yazılı kanundan bağımsız düşünmek: Töre, yazıya geçirilmeden önce de toplumu düzenlemiştir. Yazılı kanunların ortaya çıkması bu geleneği ortadan kaldırmamış, tamamlamıştır.
- Türklerin ilk yurtlerinin Anadolu olduğunu düşünmek: Türkler M.Ö. 6.-8. yüzyıllarda ağırlıklı olarak Altaylar, Tanrı Dağları ve Orta Asya bölgesinde yaşamıştır. Anadolu ve İran'a yayılma daha sonraki dönemlerde gerçekleşmiştir.
- Orhun Yazıtları'nın yalnız edebî bir eser olduğunu sanmak: Bu yazıtlar devletin kuruluşunu, yönetim biçimini, savaşları ve kazanılan toprakları belgeleyen resmî metinlerdir. Bu nedenle birincil tarihsel kaynak kabul edilirler.
- Göçebe yaşamda düzen ve örgütlenmenin olmadığını düşünmek: Sürüleri korumak, kurultay toplamak ve töreye uymak güçlü örgütlenme biçimleridir. Boylar federasyonu, bu örgütlenmenin en açık örneğidir.
Hızlı tekrar ipuçları
- Konargöçer yaşam sorularında önce anahtar kelimelere bakın: otlak, su, sürü, otağ, yurt tutma, mevsim.
- Yurt tutma ile yerleşmeyi ayırt etmeyi unutmayın; Türkler yurt tutarken de taşınabilir çadırda yaşamıştır.
- Boylar federasyonu, kurultay, han ve töre kavramlarını birlikte öğrenin; bu dörtlü birbirini tamamlayan kurumlardır.
- Orhun Yazıtları sorularında dilleri (Kök Türkçe, Sogdca, Çince) ve adları (Bilge Kağan, Kül Tigin) hatırlayın.
- "At" kelimesini gördüğünüzde doğrudan taşıma ve savaş işlevlerini; "otağ" kelimesinde barınmayı; "sürü" kelimesinde hayvancılığı düşünün.
- Göçebe yaşamda "düzen ve örgütlenme olmamıştı" biçimindeki seçenekleri eleyin; hayatta kalmak birlik ve kurallar gerektirir.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Türklerde Konargöçer Yaşam konusunun çözümlü sorularını çöz.