9. SınıfTarih
Tarih Bilimi ve Kaynaklar — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Tarihin tanımını, konusunu ve temel amacını açıklar.
- Tarihin yöntemini basamakları hâlinde sıralar.
- Tarihî kaynakları birinci el ve ikinci el olarak sınıflandırır.
- Tarihin yardımcı bilimlerini inceledikleri alanla eşleştirir.
- Kaynak eleştirisi ile tarihî bilginin güvenilirliğini değerlendirir.
Önemli noktalar
- Tarih, olayları yer ve zaman belirterek ve neden-sonuç ilişkisiyle inceler.
- Tarihin konusu insan ve insan faaliyetleridir; yalnızca savaşlardan ibaret değildir.
- Birinci el kaynaklar olayın dönemine ait olduğu için daha yakından bilgi verir.
- Yardımcı bilimler tarihin tek başına yapamadığı okuma, tarihlendirme ve yorum işlerini üstlenir.
- Aynı kaynak farklı amaçlarla yazılabilir; bu yüzden kaynağın amacı da sorgulanır.
- Kaynak eleştirisi, kaynağı reddetmek değil güvenilirliğini ölçmek için yapılır.
Formüller ve kurallar
- Tarih = geçmişteki olaylar + yer ve zaman + neden-sonuç ilişkisi
- Birinci el kaynak = olayın geçtiği döneme ait kaynak
- İkinci el kaynak = sonradan yazılmış, birinci elden yararlanan eser
- Kronoloji = olayların zaman sırasına göre düzenlenmesi
- Nümizmatik = sikke ve paraları inceleyen bilim
- Paleografya = eski yazıları inceleyen bilim
- Dış eleştiri = kaynağın bütünlüğü ve tarihi, iç eleştiri = bilgilerin tutarlılığı
Sık yapılan hatalar
- Her yazılı eseri birinci el kaynak saymak: Sonradan yazılmış kitap ve makaleler ikinci el kaynaktır.
- Tarihi yalnızca savaşlar olarak düşünmek: Tarih toplumun ekonomisini, kültürünü ve gündelik yaşamını da inceler.
- Yardımcı bilimleri karıştırmak: Nümizmatik sikkeleri, paleografya eski yazıları, epigrafya kitabeleri inceler.
- Kaynak eleştirisini kaynağa saldırı sanmak: Eleştiri, kaynağın ne kadar güvenilir olduğunu ölçmeye yarar.
- Olayı neden-sonuç bağlamı olmadan sıralamak: Yalnızca tarih sırası vermek tarih bilimi değildir, kronoloji listesidir.
Hızlı tekrar ipuçları
- Kaynak sorularında 'döneme ait mi, sonradan mı yazılmış' sorusunu ilk soru olarak sor.
- Yardımcı bilimleri inceledikleri nesneyle eşleştir: sikke-para, kitabe-taş, yazı-eski metin.
- Tarihin konusu sorularında cevabın insanı ve insan faaliyetlerini kapsadığını kontrol et.
- Neden-sonuç sorularında önce koşulu, sonra sonucu ayrı ayrı belirleip aradaki bağı kur.
- Eleştiri sorularında dış eleştiri ile iç eleştiri arasındaki farkı cümlede ara.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Tarih Bilimi ve Kaynaklar konusunun çözümlü sorularını çöz.