Boru Geçmeleri ve Sabitleme

Konu Anlatımı

Boru Geçmeleri ve Sabitleme

Boru tesisatı, kâğıttan sonra yapının içine girer. Buraya girdiği andan itibaren kararı kendi vermez: her geçiş bir kırılma noktasıdır, her sabitleme borunun yükünü taşıyan bir karardır. Bu konu, borunun duvar, döşeme, tavan, kiriş ve zemin arasında nasıl geçirileceğini ve geçtikten sonra nasıl tutulacağını ele alır.

Bir boru hattının sağlam olması, onun yalnızca doğru çapta seçilmiş olmasına değil, düzgün geçirilmiş ve düzgün sabitlenmiş olmasına bağlıdır. Kötü sabitlenmiş bir boru ilk kaçağı kendisi hazırlar; yanlış açılmış bir geçiş ise duvarın tamir edilmesi anlamına gelir.

1. Ne Öğreneceğim ve Ön Bilgi

Bu konuda öğrenilecekler şunlardır: geçiş açılmadan önce yapılacak işaretleme, geçiş açıklığının ölçüsü, zemin altı hatlarda örtü ve koruma, borunun yere ve duvara dayandırılmaması, kelepçe seçimi ve aralığı, boruların ısıl genleşmesinin karşılanması ve geçiş kaydının tutulması.

Ön bilgi olarak boru çeşitleri, bağlantı yöntemleri ve el aletleri bilgisi yeterlidir. Ölçü okumak ve temiz su ile atık su hatlarının farkını bilmek bu konunun tamamını anlamak için ön koşuldur.

2. Temel Kavramlar ve Sınıflandırma

Geçiş, borunun bir yapı elemanını kat ettiği yerdir. Düşey hat tavan arasından veya şafttan, yatay hat duvar içinden veya kanal içinden, zemin altı hat ise döşeme ve şap altından geçer. Geçiş noktası, boru eksen çizgisi üzerinde özel bir simgeyle gösterilir.

Sabitleme, borunun ağırlığını karşılayan ve hareketini sınırlayan işlemdir. Düz hat boyunca boru kelepçesi, borunun yön değiştirdiği noktada yaka kelepçesi, tavan altı ağır hatlarda ise asma çubuk veya konsol kullanılır. Kelepçe borunun çapına ve cinsine göre seçilir; aşırı sıkma boruyu ezer, çok gevşek bağlanan boru ise eğilip ek yerinden açılır.

Kelepçe aralığı hat ağırlığı ve hat cinsine göre değişir. Plastik borularda aralık genellikle kısa tutulur; ağır ve sıcak hatlarda aralık açılır. Kesin aralık, borunun üreticisinin verdiği bilgiye göre belirlenir.

3. Basit Örnek ve Adım Adım Çözüm

Kat planında dış duvardan içeri alınacak 20 milimetre çapında temiz su borusu için geçiş açılacaktır. Doğru uygulama sırası bulunmaktadır.

1. Adım 1: Proje ve yer ölçümüyle geçiş merkezinin zeminde işaretlenmesi.
2. Adım 2: İşaretin iki yana 50 santimetre uzağına kontrol noktası işaretlenir.
3. Adım 3: Dış çapı 20 milimetre olan borunun geçişi, dış çaptan en az 10 milimetre payla açılır.
4. Adım 4: Açılan ağız temizlenir, kenarları gerekiyorsa yumuşatılır ve boru geçirilir.

Son bir nokta unutulmamalıdır: geçişin yapıldığı yerde ek yeri bırakılmaz. Ek yeri geçiş ağzının dışında, erişilebilir bir yerde bırakılmalıdır.

4. İleri Örnek ve Saha Uygulaması

Saha durumu: Bir dairede zemin altından geçen ana su hattı salonun ortasından geçmektedir ve zemin kaplaması değiştirilecektir. Uygulama şu sırayla yürür:

• Önce zemin altındaki hat kotu ve geçiş derinliği ölçülerek yerinde işaretlenir.
• Hat boyunca geçilebilir ve kazılabilir toprak dolgu ile örtülür.
• Gerekli yerlerde koruma kılıfı ve tesisat bandı uygulanır.
• Zemin açıldığında hat yerini gösteren kayıt ve çizim güncellenir.
• Zemin kaplaması kapatılmadan önce hat yerleşimi yeniden belgelenir.

Aynı sitede sık görülen ikinci uygulama tavan arası hatların düzenlenmesidir. Borular birbirine değmemeli, kelepçeler düzenli aralıklarla sıralanmalı ve elektrik hatları ile aralarında güvenli mesafe bırakılmalıdır. Boru üzerindeki yalıtım ise ek yerlerinde kesintisiz olmalıdır; eklerde oluşan bir ısı köprüsü yalıtımın korumasını bozar.

5. Karşılaştırma Tablosu ve Denetim

Denetimde ölçüm yapılır, gözle bakmakla yetinilmez. Her kelepçe arası mesafe tek tek ölçülür; aralıklar düzensizse hattın bir bölümü aşırı yüklü, bir bölümü ise hiç taşınmıyor demektir.

Genel bir kural vardır: boru ne kadar az kısıtlanırsa o kadar az gerilme birikir. Bu yüzden geçiş ve kelepçe sayısı azaltılır, ancak her azaltma projede karşılığı bulunmalı ve yerinde doğrulanmalıdır.

6. Sık Yapılan Hatalar, Özet ve Kendini Dene

• Geçişi kırmadan önce konumu ölçmemek. Konum ölçülüp işaretlenmeden açılan geçiş, duvarın yeniden onarılması ve ek işçilik demektir.
• Boru neden duvara veya zemine dayandırılmamalıdır. Boru duvara ya da zemine dayanırsa aradaki boşluk kapanır, ısı yalıtımı yapılamaz ve tamirde boru hareket ettirilemez.
• Kelepçe aralığını keyfî uzatmak. Uzun mesafede boru kendi ağırlığı altında eğilir, boru üzerinde titreşim oluşur ve bağlantı yerinden açılır.
• Kelepçeyi aşırı sıkmak. Aşırı sıkılan kelepçe borunun yuvarlaklığını bozar, geçirgenliği düşürür ve boruda çatlak oluşturabilir.
• Sıcak hatta genleşme payı bırakmamak. Isınan boru uzar; pay bırakılmazsa uzama bağlantı ve sabitleme elemanlarına yüklenir, ek yerinden sızıntı başlayabilir.

Özet: Geçiş, borunun yapıyı kat ettiği her noktadır ve her geçişte açıklık, borunun dış çapından en az 10 milimetre fazla bırakılır. Geçişler yapı kırılmadan önce yerinde işaretlenir, açılan ağız temizlenir ve ek yeri ağzın dışında bırakılır. Zemin altı hatlarda örtü derinliği donma ve yük koşullarına göre ayarlanır, boru koruma kılıfı içinde geçirilir ve geçiş kaydı tutulur. Sabitlemede düz hatlarda boru kelepçesi, dönüş noktalarında yaka kelepçesi, ağır tavan altı hatlarda asma çubuk veya konsol kullanılır. Kelepçe borunun çapına uygun seçilir, aralıkları düzenli olur, ne aşırı sıkılır ne de çok gevşek bırakılır; sıcak hatlarda genleşme payı bırakılır.

Kendini dene:

1. Duvardan geçecek 20 milimetre çapında bir boru için açılacak geçiş açıklığı en az kaç milimetre olmalıdır?
2. Kelepçe aralığı neden belirli bir düzende tutulur?
3. Zemin altı hat geçişlerinde neden geçiş kaydı tutulur?
4. Boru neden doğrudan duvara veya zemine dayandırılmaz?

Ne Öğreneceğiz

Boru hatlarının duvar, döşeme ve tavan içinden geçirilmesi, geçiş açma ve koruma kuralları ile boruların uygun aralıklarla sabitlenmesi. Bu konuda ögrenme çıktıları:

• Boru geçişlerini duvar, döşeme, tavan ve zemin altı biçimlerine göre sınıflandırır.
• Geçiş açıklığının ölçüsünü ve kırılmadan önce yapılacak işaretlemeyi uygular.
• Zemin altı hatlarda örtü, koruma ve geçiş kaydını doğru kurar.
• Boru tipine ve yönüne uygun kelepçe ve askı elemanını seçer.
• Isıl genleşmeyi karşılayacak boru payının bırakılmasını denetler.
• Geçiş ve sabitleme hatalarını önceden tespit edip gerekli önlemi alır.