Konu Anlatımı
Atık Su Geri Kazanımı
Atık Su Geri Kazanımı, tesisat eğitiminde suyun korunmasını ve atık suyun yeniden değerlendirilmesini ele alan uygulamalı bir konudur. Evsel atık su çoğu zaman çalışkanlık düşünülerek kanalizasyona verilir; oysa doğru tasarımda sular ayrıştırılır, uygun basamaklardan geçirilir ve içme dışı işlerde ikinci kez kullanılır.
1. Ne Öğreneceğiz ve Ön Bilgi
Bu konuda atık suyun nelerden oluştuğunu, hangi kullanım yerinden geldiğine göre nasıl sınıflandırıldığını ve geri kazanılan suyun hangi işlerde değerlendirilebileceğini öğreniriz. Tesisat eğitiminde ön bilgi olarak boru çapı, eğim, bağlantı elemanları ve sifon kavramları bilinmelidir; çünkü geri kazanım büyük ölçüde mevcut hatların doğru kurulmuş olmasına dayanır.
Ayrıştırma ilkesi, su kaynaklarının birbirine karıştırılmadan taşınmasıdır. Suların ayrıştırılmaması, tesisatin en sık görülen hatalarının başında gelir: pis su, yağmur suyu ve gri su aynı gidere verildiğinde boru kapasitesi aşılır, bina girişinde geri taşma yaşanır ve kanalizasyon kokusu tüm katlara yayılır.
- Pis su: tuvalet ve pis su tahliye borularından gelen kirli sudur.
- Gri su: duş ve lavabo sularıdır; içecek su niteliği taşımaz.
- Yağmur suyu: çatı, avlu ve bahçeden toplanan yağış suyudur.
- Geri kazanım: arıtılan suyun ikinci kullanımda değerlendirilmesidir.
2. Temel Kavramlar ve Sınıflandırma
Ayrıştırma, su kaynaklarının birbirine karıştırılmadan ayrı hatlarla taşınmasıdır. Bu ilke hem su tasarrufu hem de taşma önleme açısından temel kuraldır. Pis su tarafında klozet suları ile mutfak atıkları bulunur; mutfak atıkları yağ bakımından zengin olduğundan yağ ayırıcıdan geçirilmesi gerekir.
Gri su tanımı, içecek su kalitesinde olmayan fakat pis su da sayılmayan hijyen sularını kapsar. Bazı sınıflandırmalarda bulaşık ve çamaşır suları da kirli gri su başlığı altında ayrıca ele alınır. Yapılan iş, kullanılan suyun geri kazanım programına dâhil olup olmadığını belirler.
| Su Türü | Kaynağı | Geri Kazanımdaki Yeri |
|---|
| Pis su | Klozet ve pis su tahliye boruları | Arıtılır, kısmen geri kazanılır |
| Gri su | Duş, lavabo ve temizlik suları | En uygun geri kazanım kaynağı |
| Yağmur suyu | Çatı, avlu ve bahçe | Depolanıp sulamada kullanılır |
| Sıhhi su | İçme suyu şebekesi | Geri kazanılan suyla karıştırılmaz |
Geri kazanılan su içme suyu hattına bağlanmaz. Kullanım yerleri; sulu klozet, bahçe ve saksı sulama, ortak alan yıkama ile bulaşık öncesi ön ıslatma gibi içme dışı işlerdir. Suyun kalitesi düşükse sadece temizlik ve sulama için kullanılır.
3. Basit Örnek ve Adım Adım Çözüm
Bir apartmanda günlük on iki metreküp atık su oluştuğu ve bunun yüzde kırkının gri su olduğu bilinmektedir. Gri su ayrı hatla toplanıp depoya alındığında geri kazanım için kullanılabilir.
- Adım 1: Günlük toplam atık su miktarı on iki metreküp olarak alınır.
- Adım 2: Gri su payı, on iki metreküpün yüzde kırkı olarak bulunur.
- Adım 3: Çarpım yapılır, günlük geri kazanılabilir su 4,8 metreküp olur.
- Adım 4: Bu su sulu klozete ve saksı sulamasına yönlendirilir.
| Adım | İşlem | Sonuç |
|---|
| Bir | Günlük atık su miktarı | On iki metreküp |
| İki | Gri su oranı | Yüzde kırk |
| Üç | Oran çarpımı | 4,8 metreküp |
| Dört | Kullanım yeri | Sulu klozet ve sulama |
Kapasite hesabının temeli bu çarpımdır. Günlük miktar bilindiğinde depo hacmi, iki günlük depolama varsayımıyla 9,6 metreküp olarak hesaplanır.
4. İleri Örnek ve Saha Uygulaması
Sahada karşılaşılan zorluk, planlanan hattın binadaki mevcut tesisatla çakışmasıdır. Bu yüzden işe çizim incelemesiyle başlanır: hangi katta hangi kolonun hangi branşmanı üzerinden su toplandığı işaretlenir. Hat geçişi yapılacak kısımlarda açık tavan ve geçiş boşluğu bulunmalıdır.
Montaj sırası şu sırayla yürütülür: duş ve lavabo çıkışları ayrı branşmana bağlanır, branşmanlar ana toplayıcı hatta birleştirilir, hat uygun eğimle depoya iner, depo bağlanır ve son olarak sulu klozet ile sulama muslukları hattan beslenir. Kurulumdan sonra hat suyla doldurulup kaçak kontrolü yapılır.
| Uygulama Aşaması | Yapılacak İş | Denetim Ölçütü |
|---|
| Çizim incelemesi | Mevcut branşmanların işaretlenmesi | Her katta toplama noktası var |
| Hat montajı | Kolona bağlantı ve eğim verme | Su eğime uygun akar |
| Depo montajı | Kaşe ve su deposu yerleşimi | Taşma yolu açık |
| Devreye alma | Doldurma ve sızıntı kontrolü | Kaçak yok, akış düzgün |
5. Karşılaştırma Tablosu ve Denetim
Denetim ölçütleri gözle ve ölçümle belirlenir. Suyun berrak ve kokusuz olması temel göstergedir; koku sürüyorsa biyolojik basamak, renk koyuysa çökelme ya da filtrasyon gözden geçirilir. Gerektiğinde pH gibi parametreler analiz edilir.
| Ölçüt | Sağlıklı Görünüm | Olası Sorun |
|---|
| Renk | Berrak ve açık | Çökelme ya da filtrasyon eksikliği |
| Koku | Belirgin koku yok | Biyolojik basamak yetersiz |
| Yüzey | Sakin, yüzer atık az | Depo kirlenmesi |
| pH | Hedef aralıkta | Proses dengesizliği |
Kayıt tutmak denetimi kalıcı hâle getirir. Hat ölçüleri, bağlantı noktaları, test sonuçları ve bakım tarihleri dosyalanmalıdır. Böylece ileride oluşacak bir arızada hangi bölümün kontrol edileceği bellidir.
6. Sık Yapılan Hatalar, Özet ve Kendini Dene
En sık hata, yağmur suyu hattının pis su hattına bağlanmasıdır. Bu bağlantı yağış suyunu kanalizasyona yükler ve deponun temiz tutulmasını engeller. İkinci sık hata, depoya yağan yaprak ve toprakların önlenmemesidir; bu nedenle üzeri kapalı depo ve düzenli temizlik gerekir. Üçüncü hata, geri kazanılan suyun içme suyu hattına bağlanmasıdır.
- Gri su ile pis su aynı branşmandan alınırsa ayrıştırma bozulur.
- Hat eğimsiz bırakılırsa katı maddeler boru tabanında birikir.
- Pompa, kirli suyun geçtiği hat için seçilmelidir; temiz su pompası tıkanır.
- Depo konumu, donma riski olmayan ve ulaşılabilir bir yer olmalıdır.
Özetle ayrıştırma, depolama, arıtma ve içme dışı kullanım zinciri, atık suyu yönetilebilir bir kaynağa dönüştürür. Öğrencinin bu konuyu pekiştirmesi için kendi çalıştığı binada hangi suyun hangi hatta bağlandığını gözlemlemesi ve depo hacbi hesabını yapması yeterlidir.
