Koruyucu Donanım

Konu Anlatımı

Kişisel Koruyucu Donanımlar (KKD)

KKD, işçiyi meslek hastalıklarından ve iş kazalarından korumak için kullanılan araç gereç ve malzemelerdir. KKD, mühendislik ve idari kontrol tedbirleri yeterli olmadığında son çare olarak kullanılır. Ancak inşaat sahasında kullanımı zorunludur.

Baş Koruyucu (Baret)

Tip I: Üstten gelen darbelere karşı korur. EN 397 standardı. İnşaat sahasında zorunludur. 5 yıllık kullanım ömrü vardır. Darbe aldıktan sonra değiştirilmelidir. Güneşlik ve kulaklık eklenebilir.

Göz ve Yüz Koruyucu

Gözlük: Toz, cisim ve sıçramalara karşı korur. EN 166 standardı. Yan korumalı olmalıdır. Buharlanmaya karşı buğulanmama özelliğine sahip olmalıdır.

Yüz siperliği: Yüzün tamamını korur. Kaynak, taşlama ve kesme işlerinde kullanılır. EN 166 standardı. Isı ve darbeye karşı korur.

İşitme Koruyucu

85 dB üzeri gürültü ortamında zorunludur. Kulak tıkaçları (23 dB SNR) veya kulaklıklar (30+ dB SNR) kullanılabilir. Gürültü maruziyeti ölçümü yapılmalıdır. Periyodik işitme testleri yapılmalıdır.

Solunum Koruyucu

Toz maskesi (FFP2/FFP3): Partikül koruması. Tozlu ortamlarda kullanılır. Tek kullanımlık. 20-30 dakika süreyle kullanılabilir.

Yarım yüz respiratör: Kimyasal buhar ve gazlara karşı korur. Aktif karbon filtreli. Değiştirilebilir filtre kartuşları.

Tam yüz respiratör: Tüm yüzü kapsar. Yüksek maruziyet durumlarında kullanılır. Bağımsız hava kaynağı ile de kullanılabilir.

Eldiven ve Ayakkabı

İş eldiveni: EN 388 standardı. Kesme, delinme ve aşınmaya karşı korur. İş türüne göre doğru sınıf seçilmelidir.

Emniyet ayakkabısı: EN 345 standardı. Çelik burunlu olmalıdır. Kaymaz taban olmalıdır. Delinmeye karşı korumalı taban bulunmalıdır.

Standartlar ve Uygunluk Belgesi

Kişisel koruyucu donanım, piyasaya arz edilmeden önce ilgili standartlara uygunluğu belgelenir. Ürün etiketinde üretici, beden, koruma sınıfı ve uygulama standardı bilgileri yer alır. Uygunluk belgesi olmayan ürün işyerinde kullanılamaz; satın alma sırasında belge kontrolü, kullanım öncesinde yapılan ilk denetimdir. KKD ürününün, karşıladığı tehlike türüyle eşleşmesi gerekir: darbe koruması sağlayan baret, kimyasal sıçramaya karşı gözlüğü tek başına karşılamaz.

Kullanım Öncesi Kontrol

Her kullanımdan önce donanım görsel olarak kontrol edilir: baretin kabuğu ve iç bandı, emniyet kayışının dikişleri, gözlüğün cam yüzeyi ve eldivenin parmak dikişleri kontrol edilir. Deforme olmuş, çatlak, kesik veya kopuk parça kullanımdan alınır. Ayakkabıda burun demiri ve taban bütünlüğü, yüz siperinde çizik ve kırıklar birlikte değerlendirilir; bulgu varsa ürün yenisiyle değiştirilir ve durum kayıt altına alınır.

Eğitim, Bilgilendirme ve Kişisellik

Çalışan, kullanacağı donanımın amacı, doğru takılması, temizlenmesi ve saklanması konusunda eğitim alır. Eğitim verilmeyen donanım, hiç bulunmamasıyla neredeyse eşdeğerdir. Solunum koruyucuları ve kulak koruyucuları kişiseldir, ortak kullanım yapılmaz. Maske ve filtrelerin yüz yapısına uygunluğu, conta bandının cilde teması kontrol edilerek sızdırmazlık sağlanır.

Kayıt, Periyodik Kontrol ve Yenileme

Dağıtılan donanım, personele ve tarihe göre kayıt altında tutulur; periyodik kontrol sonuçları dosyada saklanır. Kullanım süresi dolduğu tespit edilen veya performans testinden geçemeyen ürün emekliye ayrılır. Atölyede yapılan yıllık kontrol, kaza sonrası değerlendirme ve yeni işe girişte kullanılan ürünlerin tümü bu kayıtlarla izlenir; kayıt tutulmaması hâlinde kontrolün gerçekten yapılıp yapılmadığı kanıtlanamaz.

Ne Öğreneceğiz

Mesleki Gelişim Atölyesi dersi kapsamında Koruyucu Donanım konusu. Bu konuda ögrenme çıktıları:

• Koruyucu Donanım ile ilgili temel kavramları açıklar.
• Koruyucu Donanım konusunun Mesleki Gelişim Atölyesi dersi içindeki yerini ve önemini belirtir.
• Konuyla ilgili araç, gereç ve malzemeleri amacına uygun seçer.
• İş sağlığı ve güvenliği kurallarına uygun çalışır.
• Öğrendiği bilgi ve becerileri atölye/iş yeri uygulamalarında kullanır.

Ön Bilgi

Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:

• Baret EN 397 standardına uygun olmalıdır ve 5 yıl ömrü vardır
• 85 dB üzeri gürültüde işitme koruyucu zorunludur
• FFP2/FFP3 toz maskesi tozlu ortamlarda kullanılır
• Emniyet ayakkabısı çelik burunlu ve kaymaz tabanlı olmalıdır
• Uygunluk belgesi olmayan ürün satın alınamaz ve işyerinde kullanılamaz.
• Solunum ve işitme koruyucuları kişiseldir, ortak kullanım yapılmaz.
• Kazadan sonra yapılan değerlendirme ile periyodik kontrol sonuçları yazılı olarak saklanır.

Basit Örnek ve Günlük Yaşam

Günlük yaşamda ve mesleki bağlamda bir uygulama:

Soru: Bir inşaat sahasında gürültü ölçümü 92 dB olarak yapılmıştır. Hangi koruyucu donanım gereklidir?

1. Adım 1: Ölçüm değerini eşikle karşılaştır: 92 dB, 85 dB günlük maruziyet sınırının üzerindedir.
2. Adım 2: Koruma sınıfını belirle: en az 30 dB SNR değerli kulaklık ya da uygun kulak tıkacı seçilir.
3. Adım 3: Koruyucuyu doğru tak, takma ve çıkma sürelerini kaydet.

Sonuç/cevap: 92 dB 85 dB eşiğinin üzerinde olduğu için işitme koruyucu zorunludur. Kulaklık (30+ dB SNR) tercih edilmelidir. Gürültü maruziyeti 8 saat/85 dB eşdeğerindedir.

İleri Örnek

Daha ileri bir uygulama:

Soru: Bir atölyede dağıtılan baretlerin hangi tarihte alındığı ve kime verildiği kayıtta görünmemektedir. Durumun riski nedir?

1. Adım 1: Kayıt eksikliğini belirle: ürünün yaşı ve kullanıcısı izlenememektedir.
2. Adım 2: Sonucu değerlendir: periyodik kontrolün yapıldığı kanıtlanamaz, yenileme zamanı kaçırılabilir.
3. Adım 3: Önlemi yaz: ürün-personel-tarih kaydı oluşturulur ve kontrol tarihleri dosyaya işlenir.

Sonuç/cevap: Kontrolün kanıtlanamaması ve yenilemenin gecikmesi riski doğar; ürün-personel-tarih kaydı zorunludur

Adım Adım Çözülmüş Örnek

Gürültü Maruziyeti konusunun adımları:

1. Adım 1: Ölçüm değerini eşikle karşılaştır: 92 dB, 85 dB günlük maruziyet sınırının üzerindedir.
2. Adım 2: Koruma sınıfını belirle: en az 30 dB SNR değerli kulaklık ya da uygun kulak tıkacı seçilir.
3. Adım 3: Koruyucuyu doğru tak, takma ve çıkma sürelerini kaydet.

Karşılaştırma Tablosu

Sık Yapılan Hatalar

Koruyucu Donanım ile ilgili kavramları birbirine karıştırmak: Temel kavramları tablo veya zihin haritasıyla ayırt et.

Uygulamada standartlara ve iş güvenliği kurallarına uymamak: Her adımda güvenlik ve kalite kurallarını uygula.

Kullanılan araç-gereci amacına uygun seçmemek ve bakımını ihmal etmek: Doğru ekipmanı seç, kullanım öncesi ve sonrası kontrol et.

Belgesiz ürünü uygun bulmak: Uygunluk belgesi olmayan donanım, koruma sınıfını kanıtlayamaz; işyerinde kullanılması idari sorun doğurur.

Eğitimsiz donanım dağıtmak: Doğru takılmayan ve kontrol edilmeyen donanım koruma sağlamaz; dağıtım tek başına yeterli değildir.

Özet

Koruyucu Donanım, Mesleki Gelişim Atölyesi dersi kapsamında ele alınan temel konulardan biridir. Baret EN 397 standardına uygun olmalıdır ve 5 yıl ömrü vardır 85 dB üzeri gürültüde işitme koruyucu zorunludur FFP2/FFP3 toz maskesi tozlu ortamlarda kullanılır Emniyet ayakkabısı çelik burunlu ve kaymaz tabanlı olmalıdır Bu bilgiler uygulama ve iş güvenliği kurallarıyla birlikte pekiştirilmelidir.

Kendini Dene

Soru: Kaynak, taşlama ve kimyasal temizlik yapan üç çalışan için KKD seçimini işe göre eşleştir; her seçim için iki gerekçe yaz.

Örnek cevap: Puanlama anahtarı: Her iş için doğru KKD 6 puan; her seçim için iki gerekçe 3 puan; kurallı Türkçe 1 puan. Toplam 10 puan.