Elleçleme ve Elle Taşıma

Konu Anlatımı

Elleçleme ve Elle Taşıma

Üretim zincirinde malzeme bir yerden başka yere sürekli taşınır. Bu hareketin tamamına elleçleme denir; elleçlemenin insan tarafından ve vücut gücüyle yapılan kısmı ise elle taşımadır. Elle taşıma, üretimin görünmeyen ama en sık yaralanmaya yol açan işlemlerinden biridir. Ağırlığın kendisi kadar kaldırma biçimi, mesafe ve yol koşulları da yükü belirler.

1. Elleçleme Nedir?

Elleçleme; malzemenin alınması, taşınması, istiflenmesi ve yerleştirilmesiyle ilgili tüm hareketleri kapsar. Palet, varil, kutu, bobin ve rulo gibi büyük parçalar genellikle birden çok kişi veya makine gerektirir. Elleçleme planı yapılmadığında aynı malzeme gereksiz yere birkaç kez elle taşınır ve her taşıma bir risktir.

2. Doğru Kaldırma ve Taşıma

Doğru kaldırmada yük vücudun yakınına getirilir, dizler ve sırt bükülerek yerine yakın durulur ve kaldırma bacakların kuvvetiyle yapılır. Sırt bükülerek ağırlık kaldırılmaz; ağırlık yerden kaldırıldığında dengesizlik ve bel yaralanması riski oluşur. Taşıma sırasında öne eğilmemek, yükü gövde önünde tutmak ve yön değiştirirken kıvrılmamak önerilir. Ağır ve hacimli yüklerde iki kişi birlikte çalışılır.

3. Taşıma Yardımcıları

Kaldırma masası, taşıma bandı, seyyar platform, merdiven, tekerlekli araba ve vinç gibi yardımcılar, vücuda yüklenen kuvveti azaltır. Doğru yardımcının seçilmesi, malzemenin ağırlığı, hacmi ve taşınma mesafesine göre yapılır. Yardımcılar düzenli olarak kontrol edilir; arızalı bir yardımcı kullanılmaz.

4. Yol ve Zemin

Taşıma yolu düz, aydınlık ve engelsiz olmalıdır. Zeminde yağ, iplik ucu veya su bulunması kayma riskini artırır. Kapılar, sandalyeler ve açık kasalar geçiş yollarından kaldırılır. Merdivenlerde el tutamağı bulunmalı, taşıma sırasında görüş engellenmemelidir.

5. Depo Düzeni

Malzemeler kullanım sıklığına göre yerleştirilir. Sık kullanılanlar omuz hizasında, ağır malzemeler altta, havalandırma ve yangın çıkışı önü açık kalacak biçimde istiflenir. İstif yüksekliği, bir üstteki malzemenin devrilmesine yol açmayacak sınırda tutulur. Paletler düz ve sabit zemine yerleştirilir.

Uygulama

Elleçleme yapılan işlerde önce mesafe ve ağırlık değerlendirilir. Gerekirse yardımcı kullanılır; gerekmiyorsa doğru kaldırma tekniği uygulanır. Ağır yüklerde iki kişi görevlendirilir ve iş bir kez yapılır.

Dikkat Edilecekler

Ağır yük tek başına kaldırılmaz. Ellerle taşınan nesne görmeyi engellememeli ve vücudun önünde tutulmalıdır. Eldivenin kayma riskini artırmamasına ve ayakkabının kaymaz tabana sahip olmasına dikkat edilir. Yorgunluk hâlinde elle taşıma yapılmaz.

Özet

Elleçleme, malzemenin alınması, taşınması, istiflenmesi ve yerleştirilmesiyle ilgili tüm hareketleri kapsar; vücut gücüyle yapılan kısmı elle taşımadır. Doğru kaldırmada yük vücudun yakınına getirilir, dizler bükülür ve kaldırma bacak kuvvetiyle yapılır; sırtla kaldırma yapılmaz. Kaldırma masası, taşıma bandı ve tekerlekli araç gibi yardımcılar yükü azaltır. Yol düz, aydınlık ve engelsiz olmalı, depo düzeni kullanım sıklığına göre kurulmalı, ağır malzemeler altta istiflenmelidir.

Ne Öğreneceğiz

Tekstil atölyesinde malzemenin elleçlenmesini, elle taşımanın vücuda yükünü, doğru kaldırma tekniklerini, taşıma yardımcılarını ve depo düzeninin güvenliğini ele alır. Bu konuda ögrenme çıktıları:

• Elleçleme ile elle taşıma kavramlarını ayırır ve aralarındaki ilişkiyi açıklar.
• Doğru kaldırma ve taşıma tekniklerini uygulayarak vücut yükünü azaltır.
• Kaldırma ve taşıma yardımcılarını doğru seçer ve kullanır.
• Depo ve araç içi yerleşim düzeninin güvenliğini denetler.
• Elle taşımanın neden olduğu yaralanmaları önleyen işlemleri uygular.

Ön Bilgi

Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:

• Elleçleme, malzemenin alınmasından yerleştirilmesine kadar tüm hareketleri kapsar.
• Elle taşıma, elleçlemenin vücut gücüyle yapılan kısmıdır.
• Doğru kaldırmada ağırlık vücudun yakınına getirilir ve bacak kuvveti kullanılır.
• Sırt bükülerek ağırlık kaldırılmaz; bu hareket bel yaralanması riskini artırır.
• Görüşü engelleyen yük taşımak kaza riskini yükseltir.
• Kaldırma masası, taşıma bandı ve tekerlekli araç vücut yükünü azaltır.
• Zemin kaygandığında taşıma yolu düzeltilmeden taşıma yapılmaz.
• Depoda ağır malzemeler altta, sık kullanılanlar omuz hizasında istiflenir.
• Yorgunluk hâlinde elle taşıma yapılmaz.

Basit Örnek ve Günlük Yaşam

Günlük yaşamda ve mesleki bağlamda bir uygulama:

Soru: Yerdeki ağır bir kasa alınacaktır. Hangi sıra doğrudur?

1. Adım 1: Kasa önce yakına çekilerek vücudun hizasına getirilir.
2. Adım 2: Ayaklar kasa yanında sabit bir genişlikte yerleştirilir.
3. Adım 3: Dizler bükülür ve kaldırma bacak kuvvetiyle yapılır.
4. Adım 4: Kasa gövde önünde tutularak düz bir çizgide taşınır.

Sonuç/cevap: Cevap: Yakına çekme, ayak yerleşimi, diz bükme ve bacak kuvvetiyle kaldırma doğru sıradır.

İleri Örnek

Daha ileri bir uygulama:

Soru: Taşıma yolunda yere yağ döküldüğü görülmüştür. Ne yapılmalıdır?

1. Adım 1: Yağın üzerinden geçilmez, alan işaretlenir.
2. Adım 2: Uygun temizleme yöntemiyle zemin temizlenir.
3. Adım 3: Zemin kuruması beklenir veya kaymazlık kontrol edilir.
4. Adım 4: Temizlik kayda geçirilir.

Sonuç/cevap: Cevap: Alan işaretlenir, uygun yöntemle temizlenir, kuruması sağlanır ve durum kayda geçirilir.

Adım Adım Çözülmüş Örnek

Örnek 1: Doğru Kaldırma Sırası konusunun adımları:

1. Adım 1: Kasa önce yakına çekilerek vücudun hizasına getirilir.
2. Adım 2: Ayaklar kasa yanında sabit bir genişlikte yerleştirilir.
3. Adım 3: Dizler bükülür ve kaldırma bacak kuvvetiyle yapılır.
4. Adım 4: Kasa gövde önünde tutularak düz bir çizgide taşınır.

Karşılaştırma Tablosu

Kendini Dene

Soru: Yönerge: Depoda günlük olarak taşınan bir malzeme için elleçleme planı hazırla. Kaldırma biçimini, kullanılacak yardımcıları, taşıma rotasını ve istif düzenini yazılı olarak açıkla.

Örnek cevap: Puanlama anahtarı: Kaldırma biçiminin yazılması 4 puan; uygun yardımcıların belirlenmesi 3 puan; taşıma rotasının ve zemin koşulunun tanımlanması 4 puan; istif düzeninin ağır malzeme altta olacak şekilde yazılması 4 puan. Toplam 15 puan. Model cevap: Malzeme önce yakına çekilir, dizler bükülerek bacak kuvvetiyle kaldırılır. Uzun mesafe için tekerlekli araba veya taşıma bandı kullanılır. Taşıma rotası düz, aydınlık ve engelsiz seçilir, zemin önceden temizlenir. Depoda ağır malzeme altta, sık kullanılan malzeme omuz hizasında istiflenir.

Sık Yapılan Hatalar

<b>Ağırlığı sırt bükerek kaldırmak:</b> Bu hareket omurga disklerine ani yük bindirir. Dizler bükülerek, bacak kuvvetiyle kaldırılmalıdır.

<b>Yükü gövde önüne almadan taşımak:</b> Yük uzaklaştıkça kollar ve omuz yüklenir. Yük gövdeye yakın tutulmalıdır.

<b>Görüşü kapatan yükü taşımak:</b> Önündeki yolu görememek çarpma ve düşme riskini belirgin biçimde artırır.

<b>Kaygan zeminde taşıma yapmak:</b> Islak veya yağlı zemin, taşıma sırasında kaymaya ve düşmeye yol açabilir. Önce temizlik yapılmalıdır.

<b>Yardımcı kullanmayı gereksiz görmek:</b> Yardımcılar vücut yükünü belirgin biçimde azaltır. Gereksiz zorlamak kaza riskini artırır.