9. SınıfTekstil Teknolojisi

Kimyasal Lifler — Çalışma Sayfası

Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.

Bu konuda öğrenecekleriniz

Suni (regenerasyonlu) ve sentetik lifleri üretim yöntemine göre ayırt eder.
Polyester, naylon, akrilik, polypropilen ve elastanın temel özelliklerini karşılaştırır.
dtex, tex ve yoğunluk bağıntılarıyla lif kalınlığını hesaplar.
Karışım oranlarını kütlece hesaplayarak ürün etiketini değerlendirir.
Ürün ve iplik seçimi yaparken nem, erim ve uzama değerlerini kullanır.

Suni liflerde ham madde doğaldır (selüloz), sentetik liflerde ham madde monomerden polimerize edilir.
Polyesterin yoğunluğu 1,38 g/cm³, nem oranı %0,4-0,8 ve erime aralığı 255-260 °C'dir.
Polypropilen 0,91 g/cm³ ile sudan hafif tek yaygın tekstil lifidir ve nem çekmez.
Viskoz ıslakken kuru mukavemetinin yaklaşık yarısını kaybeder, bu yüzden ıslak işlemede gerilmez.
Elastan %500-700 uzama sağlar ve genellikle %5-20 oranında karışımlara katılır.
Akrilik yün taklidi liftir; ısı tutar, ancak yüzey tüylenmesine ve boncuklanmaya açıktır.
Polyester kırışmaya ve çekmeye dirençlidir.
Nayron (polyamid) aşınma dayanımıyla öne çıkar.
Yapay lif (viskoz) doğal hammaddeden, sentetik polimerden üretilir.

dtex = 10000 metre lifin gram ağırlığı; dtex büyüdükçe lif kalınlaşır.
tex = 1000 metre ipliğin gram ağırlığı ve 1 dtex = tex / 10 bağıntısı geçerlidir.
Hacim (cm³) = kütle (g) / yoğunluk (g/cm³) formülüyle aynı kütlede lif hacmi bulunur.
Karışım kütlesi = toplam kütle × karışım oranı (yüzde, ondalığa çevrilerek çarpılır).
Nem kütlesi = kuru kütle × nem oranı / 100 formülüyle lifin çektiği su hesaplanır.
Polypropilen (0,91 g/cm³) sudan hafif olduğu için banyo suyunda yüzer; polyester ve naylon suda batar.
Ekstrüzyon: eriyik → iğne → banyo → filament → iplik.
Sentetik: petrol türevi polimer; yapay: doğal selüloz işleme.
Polyester-dayanım, naylon-aşınma, akrilik-UV eşleşmesi.

Suni lifi sentetik lif sanmak: Viskoz ve lyocellda ham madde doğaldır (selüloz); polyester ve naylon monomerden üretilir, iki grup karıştırılmamalıdır.
Polyesteri suya dayanıksız sanmak: Polyesterin nem oranı %0,4-0,8'dir, lif suyu tutmaz ve hızla kurur; dayanıksızlık yerine düşük emicilik söz konusudur.
Aynı dtex'te liflerin eşit çapta olduğunu sanmak: Aynı doğrusal yoğunlukta yoğunluğu düşük lif daha büyük hacim kaplar, çap karşılaştırması yoğunlukla birlikte yapılır.
Karışım oranında toplamı kontrol etmemek: Yüzdeler toplanıp 100 etmelidir; aksi hâlde etiket, maliyet ve bakım talimatı hatalı çıkar.
Polipropileni sudan hafif diye küçümsemek: 0,91 g/cm³ yoğunluğu onu sudan hafif yapar; bu özellik için uygulama alanı koruyucu ve yüzen tekstil ürünleridir.
Viskozu sentetik sanmak: Viskoz yapay liffir; hammaddesi doğaldır (selüloz), polimer petrolden değildir.
Sentetiği yüksek sıcaklıkta ütülemek: Lif eriyip parlak iz bırakır; ısı düşük tutulur.
Tek lif üzerinden kumaş davranışı tahmin etmek: Karışımlarda davranış yüzlere göre yorumlanır.

Sınavda lif grubu sorularında ilk ayrım her zaman ham madde üzerinden yapılır: doğal mi, monomerden mi.
Yoğunluk, nem ve erim değerlerini tek bir karşılaştırma tablosu olarak ezberle, soru bu üç değerden birini isteyecektir.
Karışım hesaplarında yüzdeyi önce ondalığa çevir, sonra çarp; toplam kontrolü yapmadan şıkkı işaretleme.
Ürün etiketi okuma sorularında bakım sıcaklığıyla lif erim noktasını ilişkilendir; düşük ısı uyarısı genellikle polyesterden gelir.
Elastan sorularında uzama ile toplam uzunluğu karıştırma: %600 uzama, uzunluğun toplamda 7 katı demektir.
Kullanım eşleştirmelerinde çorap-naylon, halı-akrilik kalıplarını hatırla.
Ütüleme sorularında sentetiklerde düşük sıcaklık uyarısı hep doğrudur.

Bu sayfayı okuduktan sonra konu anlatımını tekrar oku ve kendi cümlelerinle özetle.