9. SınıfTekstil Teknolojisi
Boyama İşlemi ve Renk Ölçümü — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Boya formülünü ve banyo oranını (denko) hesaplar
- Kumaş kütlesine göre boya miktarını yüzde olarak hesaplar
- Yardımcı kimyasalların görevlerini ve miktarlarını açıklar
- Boyama sıcaklığı, zaman ve yıkama adımlarını uygular
- Renk ölçümünde kullanılan cihazları ve renk farkı değerini yorumlar
Önemli noktalar
- Boyama formülü, denko ve sıcaklık-zaman programı üç temel karardır.
- Denko, banya suyu litresinin kumaş kütlesine bölünmesiyle bulunur.
- Boya miktarı kumaş kütlesiyle boya yüzdesinin çarpımından hesaplanır.
- Boya konsantrasyonu, boyanın çözünme sınırının altında olmalıdır.
- Sodyum sülfat suyun sertliğini giderir, boyanın dağılmasını kolaylaştırır.
- Boyama programlı ve yavaş ısıtmayla yapılır; ani ısıtma topaklanma ve leke yaratır.
- Yıkama, kumaş yüzeyine bağlanmamış boyayı uzaklaştırır ve su rengi normale dönene kadar sürer.
- Boya tutma, kumaşta kalan boyanın kullanılan boyaya oranıdır ve raporlanır.
- Renk farkının kabul sınırı müşteriyle yazılı olarak belirlenir; genel kabul 2'nin altıdır.
Formüller ve kurallar
- Denko = banya suyu (litre) ÷ kumaş kütlesi (kg), örneğin 1: 5
- Boya miktarı = kumaş kütlesi × boya yüzdesi ÷ 100
- Boya konsantrasyonu (g/L) = boya miktarı ÷ banya hacmi
- Yardımcı madde miktarı (g) = gram litre değeri × banya hacmi
- Boya tutma (%) = kumaştaki boya miktarı ÷ kullanılan boya miktarı × 100
- Boya kaybı (g) = kullanılan boya miktarı − kumaştaki boya miktarı
- Boya kayıp oranı (%) = boya kaybı ÷ kullanılan boya miktarı × 100
- CIELAB: L aydınlık (0-100), a kırmızı-yeşil, b sarı-mavi ekseni
- Renk farkı kabul sınırı: genel iş kabulü 2'nin altıdır
Sık yapılan hatalar
- Denko hesabını yapmadan banya hazırlamak: Denko hem topaklanmayı hem boyanın çözünmesini etkiler; kumaş kütlesi ve banya hacmi yazılmadan işlem başlatılmaz.
- Boya miktarını gram değil yüzde olarak kaydetmek: Yüzde tek başına tartım listesi değildir; gram karşılığı hesaplanmalı ve tartım listesine yazılmalıdır.
- Boya konsantrasyonunu çözünme sınırını aşmak: Sınırın üstünde boya çözünmeden çöker ve leke oluşur; konsantrasyon kontrol edilmelidir.
- Boyamayı hızlı ısıtmak: Ani ısıtma kumaşı topaklar ve leke bırakır; programlı yavaş ısıtma kullanılmalıdır.
- Yıkamayı yeterince yapmamak: Yüzeyde kalan boya renk solmasına ve sürtünmeye yol açar; su rengi normale dönene kadar yıkama sürer.
- Sıcak kurutmak: Yüksek sıcaklık boya taşmasına ve renk farkına yol açar; kurutma sıcaklığı lif tipine göre seçilir.
- Renk farkı sınırını yazılı belirlememek: Sözlü anlaşma tartışmaya yol açar; kabul sınırı formül üzerinde yazılır.
- Kayıt tutmadan parti kapatmak: Kumaş kütlesi, boya miktarı, denko, sıcaklık ve renk farkı kaydı olmadan parti kapatılmaz.
Hızlı tekrar ipuçları
- Boya miktarını tartmadan önce boya nemini ölç; nemli boya tartımda hata yaratır.
- Banya sıcaklığını kumaş sıcaklığıyla değil banya sıcaklığıyla kontrol et.
- Referans kumaşı ışık ve hava koşullarından koruyarak sakla; rengi solar.
- Renk ölçümünü aynı saat diliminde yap; aydınlık değişimi sonucu etkiler.
- Her partide tutma oranını ölç; hedefin altına düşen partiyi ayrıca değerlendir.
- Boya formülünü kopye yapmadan yaz; her partide aynı değerler tek tek doğrulanmalı.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra konu anlatımını tekrar oku ve kendi cümlelerinle özetle.