9. SınıfMotorlu Araçlar Teknolojisi
Yakıt Tüketimi ve Yol Performansı Hesabı — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Tanımlar yakıt tüketimi, ortalama hız, menzil ve ısıl değer kavramlarını
- Hesaplar tüketilen yakıt ve kat edilen yol bilgilerinden litre/100 km değerini bulur
- Uygular ortalama hızı mesafe ve süreden hesaplayarak tüketimle ilişkilendirir
- Karşılaştırır benzin, motorin ve LPG'nin ısıl değerlerini ve tüketim farkını
- Çözer iki farklı yolculuğun tüketimini karşılaştırıp ekonomik sürüş önerisi üretir
Önemli noktalar
- Tüketim bağıntısı litre/100 km cinsinden V_yakıt / d × 100 şeklindedir
- 500 km'de 15 litre tüketen aracın değeri 15 / 500 × 100 = 3,0 litre/100 km olur
- 420 km'de 38 litre tüketen aracın değeri 38 / 420 × 100 = 9,05 litre/100 km olur
- Aynı verinin kilometre/litre karşılığı 500 / 15 = 33,3 km/litre'dir
- Ortalama hız mesafe bölü süredir: 500 / 6,25 = 80 km/saat; saatlik tüketim 15 / 6,25 = 2,4 litre/saattir
- Şehir içi ile şehirler arası tüketim farkı 9,05 / 3,0 = 3,02 kattır
- Menzil bağıntısı M = V_depo / C × 100'dür; 55 litre ve 6,5 litre/100 km için 846 km çıkar
- Benzin 32 MJ/litre, motorin 35 MJ/litre ısıl değerindedir; aynı enerji için 32 / 35 = 0,914 litre motorin yeter
- Benzin için litre başına yaklaşık 2,31 kg karbondioksit salınır; 3,0 × 2,31 = 6,93 kg/100 km
Formüller ve kurallar
- Yakıt tüketimi: C = V_yakıt / d × 100 (litre/100 km)
- Ters ölçek: B = d / V_yakıt (km/litre)
- Yol başına yakıt: q = V_yakıt / d (litre/km)
- Ortalama hız: v_ort = d / t (km/saat)
- Saatlik tüketim: C_saat = V_yakıt / t (litre/saat)
- Menzil: M = V_depo / C × 100
- Kalan yakıtla yol: d_kalan = V_kalan / C × 100
- Enerji eşitliği: V_alternatif = V_benzin × Q_benzin / Q_alternatif
- Karbondioksit salınımı: m = C × f (f litre yakıt için kg karbondioksit)
Sık yapılan hatalar
- Litre/km hesabını litre/100 km diye yazmak: Sonuç yüz ile çarpılmalıdır, aksi hâlde 100 kat hata oluşur.
- Ortalama hızı anlık hız sanmak: Ortalama hız mesafe bölü süredir ve kavşaklarda daima küçüktür.
- Yakıt göstergesini yüzde okumak: Gösterge dolumdan bu yana harcanan yakıtı depoyla bölerek gösterir.
- Menzilde 100 ile çarpma yapmamak: Tüketim litre/100 km olduğu için sonuç yüz ile çarpılmalıdır.
- Farklı yakıtları litre olarak karşılaştırmak: Isıl değerleri dikkate alınmalı, enerji eşitliği kurulmalıdır.
- Rölantide uzun süre beklemek: Yarım gazda verim çok düşüktür, araç kapatılmalıdır.
- Klima etkisini ihmal etmek: Klima yaklaşık %10 ile %15 arasında ek yük getirir.
- Katalog tüketimini gerçek sürüşle aynı saymak: Standart test döngüleri temsilîdir, gerçek değer daha yüksektir.
Hızlı tekrar ipuçları
- Yolculuk sonrası yakıt göstergesini okuyup ortalama hızı kendiniz hesaplayın; bu alışkanlık hata yakalamayı kolaylaştırır.
- Kilometre/litre değerini litre/100 km değerine çevirmek için 100'e bölüp ters çevirin; iki değer ters orantılıdır.
- Uzun yolda hız sınırına yakın değil, bir kademe altında gitmek tüketimi ve emisyonu birlikte düşürür.
- Depo hacmini ve tüketim değerini aracın üzerinde not edin; menzil sorularında işlem yapmadan cevap verirsiniz.
- Tüketim kaydı tuttuğunuzda lastik basıncı ve klima etkisi farkını sayısal olarak görebilirsiniz.
- Emisyon hesabında litre başına karbondioksit değerini ayrıca ezberleyin; sınavlarda doğrudan sorulur.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra konu anlatımını tekrar oku ve kendi cümlelerinle özetle.