Adımlar şöyledir: Birinci adım akü sembolünü bulup besleme başlangıcı işaretlenir. İkinci adım ana hat takip edilir ve geçilen tüm koruma elemanları listelenir. Üçüncü adım koruma elemanlarından sonraki ilk dal bulunur, bu dal ampul hattıdır. Dördüncü adım anahtar ile ampul sırası doğrulanır.
Sonuç olarak bir ampulün çalışmamasının nedenleri dört noktaya indirgenir: besleme hattı, sigorta, anahtar ve ampul bağlantısı. Bu dört nokta denetlenmeden parça değiştirilmemesi, öğrencilere verilen temel çalışma düzenidir.
4. İleri Örnek ve Saha Uygulaması
Sahada karşılaşılan güç durum şudur: Araçta cam sileceği motoru düşük hızda çalışıyor, yüksek hızda ise duruyor. Şemada silecek motoruna giden iki ayrı yük hattı görülür. Bu hatlar bir rölenin çıkış kontaktlarından gelir ve röle, kumanda anahtarından gelen düşük akımlı sinyale göre hangi hattın besleneceğini belirler.
Arıza çözümü yine şemadan başlar. Önce hangi hattın sigortasının sağlam olduğuna bakılır, sonra röle çıkışında gerilim ölçülür. Röle çıkışında gerilim varsa sorun silecek motorunda, gerilim yoksa sorun kumanda devresinde demektir. Şema olmadan bu ayrımı yapmak çok zaman alır.
Kablo kesiti seçimi de şema ile birlikte değerlendirilir. Yüksek akımlı bir hatta ince kesitli kablo kullanılırsa, kablo direnci ısı olarak yükselir, yalıtımı zamanla zayıflatır ve sonunda kısa devre oluşur. Bu nedenle kesit seçimi, çizimde bir ayrıntı değil, güvenlik kararıdır.
5. Karşılaştırma Tablosu ve Denetim
Aynı işlevi gören elemanlar karıştırılabilir. Aşağıdaki tablo, semboller arasındaki benzerlik ve ayrımı özetler; denetim yaparken de bu tablo kullanılır.
| Ölçüt | Koruma elemanı olarak sigorta | Yük devresini taşıyan kablo |
|---|
| Temel görev | Aşırı akımda devreyi keser | Akımı istenen yere taşır |
| Aşırı akımdaki davranış | Kendini atarak devreyi açar | Isınarak yalıtımı zayıflatır |
| Seçim ölçütü | Anma akımı değerine göre seçilir | Kesit alanı değerine göre seçilir |
| Şemadaki konumu | Besleme hattının başında | Korumadan tüketicilere doğru |
| Denetim yöntemi | Gözle ve ölçü aletiyle bakılır | Etiket okunarak ve ölçülerek |
Denetimde dikkat edilecek son bir ayrıntı, etiket ile şema arasındaki uyumluluktur. Parçanın üzerindeki etiket gerilim ve akım değerlerini taşır; şemadaki konumu ise yerleşimi gösterir. İkisi çeliştiğinde ölçüm yapılarak karar verilmelidir.
6. Sık Yapılan Hatalar, Özet ve Kendini Dene
En sık hata, sembolü parçanın rengiyle karıştırmaktır. Simgeler renkli çizilse de renk bilgi taşımaz; ölçülen bir değer için renge bakmak yerine kablo ucundan ölçüm yapılır. İkinci sık hata ise sigortayı atlatıp doğrudan kabloya gitmektir; koruma elemanı devre dışı bırakıldığında arıza yalnızca büyür.
Üçüncü hata, röle çıkışındaki yük devresini kumanda devresi sanmaktır. İki devrenin akım değerleri çok farklı olduğundan, ölçüm yaparken hangi devrede bulunulduğu net olarak bilinmelidir. Dördüncü hata ise şemadaki etiketlerle araç üzerindeki kabloların eşleştirilememesidir; eşleştirme yapılamıyorsa kablo takip işlemi baştan yapılmalıdır.
Özetle elektrik şeması, araç elektriğini okunabilir bir dile çeviren belgedir. Semboller enerji kaynağını, korumayı, kumandayı ve yükü ayırt etmeyi sağlar. Kendinizi denemek için bir far devresi çizin; akü, sigorta, anahtar, ampul ve topraklama sembollerini doğru sıraya yerleştirin ve her birinin görevini tek cümleyle yazın.
