9. SınıfMotorlu Araçlar Teknolojisi
Devir, Dişli Oranı ve Moment İlişkisi — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Tanımlar devir, dişli oranı, moment ve verim kavramlarını
- Hesaplar tekerlek çapı ve devirden yol hızını bulur
- Uygular diş sayılarından çevrim oranını ve çıkış devrini hesaplar
- Karşılaştırır aynı güçte farklı devirlerde momentin nasıl değiştiğini
- Çözer bir vites kutusunda toplam oranı, araç hızını ve çekme kuvvetini hesaplar
Önemli noktalar
- Yol hızı bağıntısı v = π · D · n / 60'dır ve tekerlek çapına doğrudan bağlıdır
- 0,60 m çapında tekerlek 600 devir/dakika döndüğünde hız 18,85 m/s yani 67,9 km/s olur
- Dişli oranı i = z₂ / z₁ bağıntısıyla bulunur; 20 dişli dişliden 60 dişli dişliye oran 3,00'dir
- Çıkış devri n₂ = n₁ / i ile bulunur: 1200 / 3,00 = 400 devir/dakika
- Açısal hız 4000 devir/dakika için ω = 2 × 3,1416 × 4000 / 60 = 418,88 rad/s olur
- 60 kW ve 4000 devirde moment 60000 / 418,88 = 143,24 N·m bulunur
- Pratik bağıntı P = M · n / 9550'dir ve 143,2 × 4000 / 9550 = 60,0 kW doğrular
- 1 kgf·m = 9,81 N·m olduğundan 143,24 N·m, 143,24 / 9,81 = 14,60 kgf·m değerine gelir
- Kayışlı iletimde oran kasnak çaplarından bulunur: 120 mm ve 240 mm kasnaklarda i = 0,50'dir
Formüller ve kurallar
- Tekerlek çevresi: C = π · D
- Yol hızı: v = π · D · n / 60 (m/s)
- Saatlik hız: v (km/s) = v (m/s) · 3,6
- Dişli oranı: i = n₁ / n₂ = z₂ / z₁
- Çıkış devri: n₂ = n₁ / i
- Açısal hız: ω = 2 · π · n / 60
- Moment: M = P / ω
- Pratik güç bağıntısı: P = M · n / 9550 (M N·m, n devir/dk, P kW)
- Zincir sonrası moment: M₂ = M₁ · i · η
Sık yapılan hatalar
- Yüksek devirde moment artar sanmak: Güç sabitken moment ile devir ters orantılıdır.
- Dişli oranını z₁ / z₂ almak: Doğru bağıntı i = z₂ / z₁ şeklindedir.
- Hızı tekerlek çapından bağımsız saymak: Hız, tekerlek çevresi ile devrin birlikte sonucudur.
- Vites oranı ile son çevrimi karıştırmak: Toplam oran, vites oranı ile son çevrimin çarpımıdır.
- Verim katsayısını atlamak: Her iletim basamağı kayıp üretir ve bunlar çarpılarak uygulanır.
- Kasnak oranını ters çevirmek: Kayışlı iletimde büyük sürücü kasnak devri düşürür.
- Tork birimlerini karıştırmak: 1 kgf·m = 9,81 N·m eşitliği bilinmelidir.
- Diferansiyel moment dağıtımını ihmal etmek: İki tekerlek aynı momenti taşımaz.
Hızlı tekrar ipuçları
- Pratik bağıntı P = M · n / 9550 parmakla değil, yazılı olarak doğrulayın; yuvarlama hatası en sık kaynağıdır.
- Tekerlek çevresini önceden hesaplayıp kâğıda yazın; hız sorularında iki kez işlem yapmanızı sağlar.
- Devir saati değerini okurken 1000 ile çarpmayı unutmayın; bu sınavlarda en sık hatalanan noktadır.
- Kasnak çapı farkı büyüdükçe kayışın kayma riskini artırdığını unutmayın.
- Yarım mil arızasındaDiferansiyel ve debriyaj bileşenlerini birlikte değerlendirin.
- Vites kutusu oranlarını araç üzerindeki etiketten okuyup bir defterte toplayın.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra konu anlatımını tekrar oku ve kendi cümlelerinle özetle.