Zamanlama ve Röle Uygulamaları

Konu Anlatımı

Zamanlama ve Röle Uygulamaları

Otomasyon atölyelerinde ve endüstriyel tesislerde makinelerin, hatların ve yardımcı sistemlerin belirli sürelerle çalışması, belirli sınırların aşılması hâlinde kendiliğinden devre dışı kalması gerekir. Bu düzeni sağlayan zamanlama fonksiyonu ile koruma fonksiyonu, çoğu zaman zaman rölesi, termik röle, akım rölesi ve seviye rölesi gibi röle uygulamaları ile gerçekleştirilir. Röle; küçük bir kumanda sinyaliyle büyük bir güç devresini yöneten, kontakları açılıp kapanan elektromekanik anahtar elemanıdır.

1. Ne Öğreneceğiz ve Ön Bilgi

Bu konuya geçmeden önce kontaktör ve buton mantığının, açık ve kapalı kontakların davranışının, seri ve paralel bağlantının ne anlama geldiğinin bilinmesi gerekir. Ayrıca akım, gerilim ve direnç birimleriyle temel elektrik hesapları konusunda hazırlık gerekir. Röle uygulamaları bu bilgilerin üzerine kurulur; senaryoyu kavrayan kişi hem devreyi çizer hem de arıza anında nedenini arayabilir.

Ön bilgi olarak üç kavramı özellikle ayırt etmek gerekir: mandal devre (kendi kendini tutan, geri besleme yapan devre), gecikme (istenen sürenin aranması) ve kilitleme (bir koşul sağlanana kadar devrenin açık kalması). Bu üç kavram zamanlama uygulamalarında sıkça karışır ve panelde hatalı montajın başlıca nedenidir.

• Zaman rölesi: verilen süre sonunda kontak durumunu değiştirir, gecikme ayarı kontrollüdür.
• Koruma rölesi ve açma rölesi: biri devreyi keser, diğeri devreyi kurar.
• Mandalat rölesi: birden çok zaman devresini tek kumanda devresinde toplar.

2. Temel Kavramlar ve Sınıflandırma

Röle uygulamaları algıladıkları büyüklüğe göre sınıflandırılır. Zaman rölesi zamanı, termik röle sıcaklığı, akım rölesi akımı, seviye rölesi ise bir sıvının seviyesini algılar. Algılama büyüklüğü ile verilen çalışma değeri karşılaştırılır; karşılaştırma sonucu kontak konumunu değiştirir ve kumanda devresi bu konuma göre yönlenir.

Termik röle, akım taşıyan iletkenin ısınmasını algılar. Aşırı akım çekildiğinde iletkenin sıcaklığı hızla yükselir ve röle devreyi keserek motoru korur. Akım rölesi ise devrenin akımını doğrudan ölçer ve ayarlı eşik değeri aşıldığında aynı koruma işlevini yerine getirir. Aradaki fark, algılanan büyüklüğün sıcaklık ya da doğrudan akım olmasıdır.

Mandalat rölesi birden fazla zaman devresini tek bir kumanda devresinde toplayarak devre sayısını azaltır ve panoda yer tasarrufu sağlar. Açma rölesi ise bir koşul gerçekleştiğinde ilgili devreyi kurar; koruma rölesi ise tehlikeli koşulda devreyi keser. Bu ikisi birlikte kullanıldığında sistem hem kendiliğinden çalışır hem de güvenli duruma geçer.

3. Basit Örnek ve Adım Adım Çözüm

Bir su deposunun seviyesi iki seviye rölesiyle denetlenmektedir. Alçak seviye rölesi pompayı çalıştırır, yüksek seviye rölesi ise pompayı durdurur. Devrenin kurulma adımları şöyledir.