Toz ve Kimyasal Risk

Konu Anlatımı

Toz ve Kimyasal Risk

Mobilya atölyesinde iki tehlike grubu bir arada bulunur: ahşap işlemeden gelen toz ve yüzey işlemlerinde kullanılan boya, vernik, tiner ve çözücülerden oluşan kimyasal. İkisi de görünmezdir; toz küçük parçacıklar hâlinde, kimyasal ise buhar hâlinde ortama yayılır. Bu nedenle korunma, kaynağa müdahale etmeyle başlar.

1. Ahşap Tozu

Biçme, zımparalama ve freze sırasında oluşan ahşap tozu, göz ve solunum yollarını tahriş eder. Uzun süreli maruziyette kalıcı solunum hastalıkları gelişebilir. Toz en etkili biçimde kaynakta, yani üretim hattının hemen yanında emilerek uzaklaştırılır. Kuru süpürmek tozu yeniden havaya kaldırır; ıslak temizlik ve uygun emme birlikte kullanılmalıdır.

2. Toz Emme Sistemi

Toz emme sistemi; hortum, bağlantı elemanları, filtre, torba ve fanlardan oluşur. Performans; hat sızdırmazlığına, filtre ve torbanın doluluğuna ve fan kapasitesine bağlıdır. Sık yapılan hatalar, hortumun kıvrılması, gevşek bağlantı ve dolu torbanın zamanında değiştirilmemesidir. Bu nedenle sistem periyodik olarak denetlenmeli ve temizlik kayıtları tutulmalıdır.

3. Kimyasal Tehlikeler

Boya, vernik, cila, tiner ve çözücüler uçucu bileşikler içerir. Bu maddeler solunum yolundan alınır; baş ağrısı, mide bulantısı ve göz irritasyonu gibi belirtiler ortaya çıkabilir. Çalışma sırasında yeterli havalandırma sağlanmalı, maddeye uygun solunum koruyucu maske ve kimyasala dayanıklı eldiven kullanılmalıdır. Maske seçimi, maddenin cinsine, derişimine ve çalışma süresine göre yapılır.

4. Depolama ve Etiketleme

• Kimyasallar kuru, havalandırmalı ve yangın kaynağından uzak bir yerde tutulur.
• Her kabın üzerinde madde adı, kullanım alanı ve tehlike uyarısı bulunur.
• Farklı maddeler ayrı kaplarda ve karışmadan saklanır.
• Kullanılmış boya, tiner ve çözücüler kimyasal atık olarak ayrı toplanır.
• Atölyede dökülme ihtimali yüksek kaplar altında, sızıntı tavasında tutulur.

İki kimyasalın karıştırılması beklenmeyen gaz ve ısı oluşturabilir. Bu nedenle karışım denemeleri yapılmaz, maddelerin birbiriyle etkileşimi önceden bilinir.

5. Dökülme ve Kaza Durumu

Kimyasal dökülmesinde önce alan yalıtılır, kaynak kesilir ve uygun temizleme yöntemi uygulanır. Suyla yıkama bazı maddelerde tepkime yol açabileceğinden, temizleme yöntemi maddenin özelliğine göre seçilir. Dökülen malzeme uygun kaplara alınır ve atık kanalına ayrı olarak verilir. Olay, kullanılan malzeme miktarıyla birlikte kayda geçirilir.

6. Denetim ve Kayıt

Denetim kayıtları, hangi önlemin gerçekten uygulandığını gösterir. Ölçüm yapılmayan bir kontrol, yapılmamış sayılır; bu yüzden periyot belirlenir ve kayıt tutulur.

Özet

Mobilya atölyesinde ahşap tozu ve kimyasal buhar iki temel tehlike grubudur. Toz, kaynağında emilerek uzaklaştırılır; kuru süpürmek yerine ıslak temizlik ve emme kullanılır. Toz emme sistemi; hortum, bağlantı, filtre, torba ve fanlardan oluşur ve periyodik denetlenir. Kimyasallarla çalışırken havalandırma sağlanır, uygun solunum koruyucu maske ve eldiven kullanılır. Maske seçimi maddenin cinsine, derişimine ve çalışma süresine göre yapılır. Kimyasallar kuru, havalandırmalı, etiketli ve yangın kaynağından uzak bir yerde saklanır. Farklı maddeler karıştırılmaz. Dökülmede alan yalıtılır ve uygun temizleme yöntemi uygulanır. Kullanılmış kimyasallar ayrı toplanır. Denetimler periyodik yapılır ve kayıt altına alınır.

Ne Öğreneceğiz

Mobilya atölyesinde ahşap tozu, boya ve çözücü kaynaklı kimyasal riskleri, koruyucu seçimini, havalandırma ve depolama kurallarını uygulamalı biçimde işler. Bu konuda ögrenme çıktıları:

• Ahşap tozu ve kimyasal buhar kaynaklı riskleri tanır.
• Koruyucu seçimini tehlike türüne göre yapar.
• Toz emme ve havalandırma sistemlerinin doğru çalışmasını sağlar.
• Kimyasalların güvenli depolanması ve dökülme müdahalesini uygular.
• Periyodik ölçüm ve denetim kayıtlarını tutar.

Ön Bilgi

Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:

• Ahşap tozu en etkili biçimde kaynağında emilerek uzaklaştırılır.
• Kuru süpürmek tozu yeniden havaya kaldırır.
• Toz torbası dolduğunda veya emme gücü düştüğünde değiştirilir.
• Kimyasal buhar için yeterli havalandırma sağlanmalıdır.
• Maske seçimi maddenin cinsine, derişimine ve süreye göre yapılır.
• Maske kirliyse zamanında değiştirilmelidir.
• Farklı kimyasallar karıştırılmaz veya ayrı ayrı etkileşimleri bilinmeden denenmez.
• Kullanılmış boya ve çözücüler kimyasal atık olarak ayrı toplanır.

Basit Örnek ve Günlük Yaşam

Günlük yaşamda ve mesleki bağlamda bir uygulama:

Soru: Bir atölyede toz emme kapasitesi 1200 m³/sa, oda hacmi 300 m³ olarak ölçülmüştür. Saatte kaç kez hava değişimi sağlanır?

1. Adım 1: Hava değişim sayısı, emme kapasitesinin oda hacmine bölünmesiyle bulunur.
2. Adım 2: Emme kapasitesi değeri not edilir.
3. Adım 3: Oda hacmi değeri not edilir.
4. Adım 4: Bölüm sonucu saatte dört kez hava değişimi olarak bulunur.

Sonuç/cevap: Cevap: Sistem saatte dört kez hava değişimi sağlamaktadır.

İleri Örnek

Daha ileri bir uygulama:

Soru: Bir boya işinde çalışan kişi için maske seçimi nasıl yapılır?

1. Adım 1: Kullanılan boyanın içeriği ve uçucu bileşikleri belirlenir.
2. Adım 2: Madde bilgi kaynağındaki filtre önerisi incelenir.
3. Adım 3: Çalışma süresi ve ortam yoğunluğu değerlendirilir.
4. Adım 4: Uygun filtreli maske seçilir ve değiştirme süresi belirlenir.

Sonuç/cevap: Cevap: Maddenin türü, derişimi ve çalışma süresine göre filtre seçilir.

Adım Adım Çözülmüş Örnek

Örnek 1: Hava Değişim Sayısı Hesabı konusunun adımları:

1. Adım 1: Hava değişim sayısı, emme kapasitesinin oda hacmine bölünmesiyle bulunur.
2. Adım 2: Emme kapasitesi değeri not edilir.
3. Adım 3: Oda hacmi değeri not edilir.
4. Adım 4: Bölüm sonucu saatte dört kez hava değişimi olarak bulunur.

Karşılaştırma Tablosu

Kendini Dene

Soru: Yönerge: Mobilya atölyenizde ahşap tozu ve kimyasal buhar riski için bir kontrol planı hazırlayacaksınız. Kaynak bazlı önlemleri, kişisel koruyucu seçimini, depolama kurallarını ve denetim başlıklarını yazın.

Örnek cevap: Puanlama anahtarı: kaynak bazlı önlemlerin (toz emme, ıslak temizlik, havalandırma) yazılması 4 puan; koruyucu seçiminin madde ve süreye göre yapılması 3 puan; depolama ve etiketleme kurallarının yazılması 4 puan; denetim başlıkları ve periyotlarının yazılması 4 puan. Toplam 15 puan. Model cevap: Toz, üretim hattının yanında emilerek uzaklaştırılır ve yüzeyler ıslak temizlenir; boya ve çözücü işlerinde ortam havalandırılır, uygun filtreli maske ve eldiven kullanılır; kimyasallar kuru, havalandırmalı, etiketli ve yangın kaynağından uzak yerde, ayrı kaplarda saklanır; haftalık emme, aylık havalandırma ve günlük koruyucu kontrolleri kayıt altına alınır.