Çizim Kuralları

Konu Anlatımı

Teknik Resim Çizim Kuralları

Teknik resim, bir mobilyanın biçimini, bütün ölçülerini ve yapım sırasını standart sembollerle anlatan görsel bir dildir. Atölyede resmi çizenle okuyan aynı kuralları bilmek zorundadır; aksi hâlde çizimde yazan 900 mm ile üretilen 880 mm'lik parça birleşmez. Bu yüzden çizgi kalınlığından ölçü yazımına kadar her kural TS EN ISO 128 ve TS EN ISO 5456 serisi standartlara dayanır ve sınavlarda da bu standartlardan soru sorulur.

1. Resim Türleri

Mobilya teknik resminde birbirini tamamlayan üç resim türü vardır. Parça resmi tek bir parçanın bütün ölçülerini ve yuva, kertik gibi işleme detaylarını tek başına üretilebilecek biçimde verir. Montaj resmi parçaların birleşme sırasını, kavela ve vida gibi bağlantı elemanlarını ve son montaj ölçüsünü gösterir. Kesim listesi ise iş emri ekinde bütün parçaların adet, malzeme, kalınlık ve net ölçülerini tablo olarak listeler; atölyede biçme planı bu listeye göre hazırlanır.

2. Çizgi Tipleri ve Kalınlıkları

Her çizgi tipinin ayrı bir anlamı vardır; aynı çizgi iki farklı işi anlatmaz. Kalın sürekli çizgi görünen kenarları, ince sürekli çizgi ölçü ve tarife çizgilerini, kesik sürekli çizgi gizli kenarları, kesik-nokta çizgi simetri eksenini, dalgalı çizgi ise kesit sınırını belirtir. Kalın ile ince seri arasında en az iki kat fark bulunur; aksi hâlde baskıda hepsi aynı kalınlıkta görünür ve okuma zorlaşır.

3. Ölçek Kavramı

Ölçek, çizim uzunluğu ile gerçek uzunluğun oranıdır ve Ölçek = Çizim uzunluğu / Gerçek uzunluk biçiminde yazılır. 1:5 ölçeğinde çizimdeki her 1 birim gerçekte 5 birimdir; 2:1 ölçeğinde ise çizim gerçeğin iki katıdır ve kavela gözü, kertik gibi küçük birleşim detaylarında kullanılır. Atölye resimlerinde en sık 1:1, 1:2, 1:5 ve 1:10 ölçekleri tercih edilir. Bir kâğıda sığmayan gardırop ve koltuk gibi büyük ürünlerde ölçek küçültülür; 1:20'nin altına inilirse detaylar seçilemediği için ayrı detay resmi çizilir.

4. Görünüş Yerleşimi ve Açı Projeksiyonu

Türkiye'nin de uyduğu birinci açı projeksiyonunda gözlemci, nesne ile izdüşüm düzlemi arasındadır. Buna göre soldan alınan görünüş ön görünüşün sağına, üstten alınan görünüş ön görünüşün altına çizilir; üçüncü açı sisteminde ise yerleşim tersinedir. Görünüşler arasında ölçü taşınır: ön ve yan görünüşte yükseklik, ön ve üst görünüşte genişlik birebir aynıdır. Paralel çizimde üç eksen birbirinden 120° açı yapar ve yatayla yaptıkları açı 30° olur; noktalı çizimde ise izdüşüm ışınları tek bir noktadan çıktığı için perspektif etkisi oluşur.

5. Atölyede Çizim Sırası

1. Ürünün kullanım yeri, bağlantı türleri ve bütün ölçüler toplanır.
2. Parçanın en büyük ölçüsüne ve kâğıt ölçüsüne göre ölçek seçilir.
3. Ana eksen ve simetri çizgileri çizgi tipiyle yerleştirilir.
4. Biçimler kalın sürekli çizgiyle, gizliler kesik sürekli çizgiyle çizilir.
5. Görünüşler arası ölçüler aktarılır, zorunlu ölçüler yazılır.
6. Başlık, ölçek, tarih ve malzeme bilgisi tamamlanır, son kontrol yapılır.

6. Sınav Odaklı Özet

Sınavlarda bu konudan çizgi tipi eşleştirme, ölçek çevrimi ve açı projeksiyonu yerleştirmesi soruları çıkar. Ölçek sorusunda önce birimler eşitlenir, sonra çarpma veya bölme işlemine karar verilir: 1:5, 1:10 gibi küçültme ölçeklerinde gerçek ölçüyü bulmak için çizim ölçüsü ölçek payı ile çarpılır. Görünüş yerleşimi sorularında ise sistemin birinci açı olduğu unutulmaz; üstten alınan görünüş ön görünüşün altına yerleşir.

Çizgi Türleri ve Kullanım Yerleri

Teknik resimde her çizgi türü bir anlam taşır. Kesintisiz kalın çizgi görünür kenarları, kesintisiz ince çizgi ölçü ve kot çizgilerini, kesik çizgi gizli kenarları, kesik-nokta çizgisi ise simetri ve hareket eksenlerini gösterir. Mobilya çizimlerinde parçanın arka yüzündeki bağlantı cepleri ve zıvanalar bu nedenle kesik çizgiyle ifade edilir.

Ölçek Türleri ve Seçimi

Ölçek, çizimin altında kesir biçiminde yazılır (örneğin 1:10). Büyük mobilyalar küçültülerek, bağlantı detayları büyütülerek çizilir. Ölçek seçiminin amacı yalnızca çizimin kağıda sığması değil, parçanın en doğru yorumlanmasını sağlamaktır.

Görünüşlerin Hizalanması ve Aktarım

Ön görünüş ile üst görünüş arasında dikey eksen uyumu, ön görünüş ile yan görünüş arasında yatay eksen uyumu zorunludur. Görünüşler arası ölçüler aktarım çizgileriyle taşınır; aynı ölçünün ikinci kez rulersiz alınması hata riski doğurur. Bir görünüşte verilen yükseklik, bitişik görünüşte aynı kot çizgisinden okunur.

• Ölçü birimi daima milimetredir.
• Çap ölçüsü önünde Φ, yarıçap ölçüsü önünde R yazılır.
• Açı ölçüleri derece cinsinden verilir.

Sınav Odaklı Uygulama

Sınav sorularında çizgi türü ile ölçek hesabı çoğu zaman birlikte sorulur. Parçanın gizli kenarını soran ifadede kesik çizgi, ölçekten gerçek boyutu soran ifadede oranlama yapılarak yanıt bulunur. Gerçek boyutu istenen bir ölçümde çizim değeri ölçek payıyla çarpılır: 1:20 ölçeğindeki 4 cm, gerçekte 80 cm’dir.

Ne Öğreneceğiz

Teknik resimde çizgi tipleri, ölçek kavramı, açı projeksiyonu ve mobilya resim türlerini kurallarıyla açıklar. Bu konuda ögrenme çıktıları:

• Teknik resmin mobilya üretimindeki amacını ve kullanım alanlarını açıklar.
• TS EN ISO 128'e uygun çizgi tiplerini ve çizgi kalınlıklarını doğru seçer.
• Ölçek kavramını formülüyle hesaplar, çizime uygun ölçeği belirler.
• Birinci açı projeksiyonuna göre görünüş yerleşimini kurar.
• Parça, montaj ve kesim listesi resimlerinin farklarını ayırt eder.

Ön Bilgi

Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:

• Gizli kenar kesik sürekli, simetri ekseni kesik-nokta çizgi ile gösterilir.
• Teknik resimde standart ölçü birimi milimetredir; ölçüler kayan cetvelle değil, ölçekten okunur.
• Aynı resimde karışık ölçek kullanılmaz, gerekirse detay ayrı sayfada 2:1 büyütülür.
• Ön görünüş, parçanın biçimini en iyi anlatan yüzey seçilerek başlar.
• Görünüşler arası ölçüler aynen taşınır: yükseklik ön-yan, genişlik ön-üst görünüşte eşittir.
• Atölye üretim resmi her zaman 1:1 veya ölçek değeri açıkça yazılmış olarak teslim edilir.
• Teknik resimde ölçü birimi milimetredir ve tekrar eden ölçüler ayrıca yazılmaz.
• Görünüşler eksen üzerinde hizalanır, ölçüler aktarım çizgileriyle taşınır.
• Ölçek bilgisi çekirdek ölçek düşüncesidir, çizimin altında kesir olarak belirtilir.

Basit Örnek ve Günlük Yaşam

Günlük yaşamda ve mesleki bağlamda bir uygulama:

Soru: Bir konsol tablası 1:5 ölçeğinde çizilecektir. Gerçek uzunluğu 1200 mm olan tablanın çizimdeki uzunluğu kaç mm olmalıdır?

1. Adım 1: Ölçek oranı yazılır: 1:5, yani çizim ölçüsü ile gerçek ölçünün oranı 1/5'tir.
2. Adım 2: Formül kurulur: Çizim = Gerçek × (1/5).
3. Adım 3: Çizim = 1200 / 5 = 240 hesaplanır.
4. Adım 4: Sonuç milimetre cinsinden 240 mm olur ve A3 kâğıda (420×297 mm) rahat sığar.

Sonuç/cevap: Cevap: Çizim ölçüsü 240 mm'dir.

Adım Adım Çözülmüş Örnek

Örnek 1: 1:5 Ölçeğinde Çizim Ölçüsü konusunun adımları:

1. Adım 1: Ölçek oranı yazılır: 1:5, yani çizim ölçüsü ile gerçek ölçünün oranı 1/5'tir.
2. Adım 2: Formül kurulur: Çizim = Gerçek × (1/5).
3. Adım 3: Çizim = 1200 / 5 = 240 hesaplanır.
4. Adım 4: Sonuç milimetre cinsinden 240 mm olur ve A3 kâğıda (420×297 mm) rahat sığar.

Karşılaştırma Tablosu

Sık Yapılan Hatalar

1:5 ölçeğinde ölçüyü ters çevirmek: Küçültme ölçeğinde gerçek ölçü çizim ölçüsü ile ölçek payının çarpımıdır; 100 mm'lik çizim gerçekte 500 mm olur, bölmek yanlış olur.

Gizli kenarı sürekli çizgiyle çizmek: İçte kalan bölme ve yuvalar kesik sürekli çizgi gösterilmezse okuyan kişi parçayı dolu sanar ve işleme hatası yapar.

Ölçüleri görünüşlere rastgele dağıtmak: Zorunlu ölçü en az bir görünüşte açıkça yazılmalı; her görünüşe aynı ölçü tekrarlanmaz, hesaplanabilir ölçüler yazılmaz.

Birinci açı ile üçüncü açıyı karıştırmak: Birinci açıda üstten alınan görünüş ön görünüşün altına çizilir; tersi çizilirse parça tersten üretilir.

Simetri eksenini çizmeden iki yana ayrı ölçü vermek: Simetrik parçada ölçüler eksenden verilir, aksi hâlde toplam ölçü iki katına çıkar.

Ölçüyü parçanın içine yazmak: Ölçüler ölçülendirme çizgisi üzerine yerleştirilir, parçanın içine yazılmaz.

1:10 ölçeğinde bölmek: Küçültme ölçeğinde gerçek boyut, çizim ölçüsü ölçek payı ile çarpılarak bulunur.

Kendini Dene

Soru: Yönerge: Ön genişliği 1800 mm olan bir dolabın ön görünüşü 1:10 ölçekle çizilecektir. Çizimdeki genişliği hesapla; gizli bağlantı elemanlarının hangi çizgiyle gösterileceğini, simetri ekseninin çizgi tipini, detay gerektiğinde hangi ölçekle ayrı sayfada çizileceğini ve ölçek bilgisinin resmin neresine nasıl yazılacağını belirt.

Örnek cevap: Puanlama anahtarı: çizim genişliğinin 1800 / 10 = 180 mm hesaplanması 4 puan; gizli kenarın kesik çizgiyle gösterileceğinin yazılması 3 puan; simetri ekseninin kesik-nokta çizgi olduğunun yazılması 2 puan; detayın gerekirse 2:1 gibi açıkça yazılmış bir büyütmeyle ayrı sayfada çizileceğinin belirtilmesi 3 puan; ölçek bilgisinin resim altında kesir biçiminde (1:10) yazılmasının ve üretim resminin 1:1 ya da ölçeği açık olarak teslim edileceğinin yazılması 3 puan. Toplam 15 puan. Model cevap: Çizim genişliği 180 mm'dir; gizli kenar kesik, simetri ekseni kesik-nokta çizgidir; detay ayrı sayfada 2:1 ile büyütülür, ölçek resmin altına 1:10 olarak yazılır.