9. SınıfMetal Teknolojisi

Elle Yiv Alma ve Kılavuz Çekme — Çalışma Sayfası

Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.

Bu konuda öğrenecekleriniz

Eğeyi iş parçasına doğru açıyla ve doğru yönde tutarak yiv alır.
İşin niteliğine göre eğe açısı ve diş sıklığını seçerek gerekçelendirir.
Kaba, orta ve ince törpüleme aşamalarını sırayla uygulayıp yüzeyi derecelendirir.
İç çap için kılavuz ölçüsünü verilen formülle hesaplar ve kontrol kâğıdıyla doğrular.
Yiv alma sırasında parçada oluşabilecek çentik, kenar kırılması ve ölçü hatasını fark edip önler.

Yiv alma daima tek yönde yapılır; ileri geri hareket dişleri eğip yüzeye çentik yazdığı için yasaktır.
Diş sıklığı arttıkça yivler kısalır ve daralır, yüzey pürüzsüzleşir; yüksek diş sıklığı kaba iş için uygun değildir.
Diş açısı 10°-15° kaba işlerde, 25°-35° pürüzsüz işlerde kullanılır; tırnak yapılmadan yeni aşamaya geçilmez.
Eğe açısı işin yönüne göre seçilir: yalnız yüzey için 30°, tam yüzey için 30°-45°, köşe için 45°.
Eğe tabanı parçaya değerse göbeklenme (bilezik) oluşur ve ölçü toleransı aşılır.
İnce törpülemede açı 10°-20°'ye düşürülür; yalnız tırnak değmesi sağlanır.
Kılavuz ölçüsü birimsiz değildir: K = π × D × h + 0,34 × D bağıntısıyla hesaplanır.
Esnek kılavuzda diş sayısı çok olduğu için her geçişte çap düşümü %5-10 ile sınırlıdır.
Kılavuz parça içinde döndürülerek ilerletilmezse delik yuvarlaklığını kaybeder; kontrol kâğıdı ile doğrulama zorunludur.

Kılavuz dış çapı: K = π × D × h + 0,34 × D
Parça çapı: D = (K − 0,34 × D) ÷ (π × h + 0,34) — D varsayımla yinelenerek çözülür
Diş yüksekliği bileşeni: h_d = K × tan(10°) yaklaşık K × 0,34
Geçiş sayısı: n = ln(D başlangıç ÷ D hedef) ÷ ln(1 − düşüş oranı)
Tolerans payı: üretim toleransı = (üst sınır − alt sınır) ÷ 2
Yalıtım: K − 0,34 × D = π × D × h
Parça hacmi: V = π × (D ÷ 2)² × boy
Yüzey pürüzlülüğü sınırı: yalıtım için gerekli yiv genişliği < 0,05 mm
Üretim adedi: N = vardiya süresi × verim katsayısı ÷ birim işlem süresi

Eğeyi ileri geri sürerek yiv almak: Her iki yönde yiv bırakılır ve dişler birbirini eğerek yüzeye çentik yazılır. Eğe daima tek yönde hareket ettirilmelidir.
Tırnak yapıldıktan sonra ince eğeye geçmek: Yüzeyde kalan tırnak pürüzsüz eğeyle alınamaz; önce tırnak kaba eğeyle düşürülmelidir.
Eğe tabanının parçaya değmesine yol açmak: Yanlış açı göbeklenme (bilezik) oluşturur ve ölçü toleransı aşılır. Eğe yalnız yüzeyi törpüleyecek şekilde açılmalıdır.
İnce törpülemede yüksek açı ve yüksek baskı kullanmak: Göbeklenme ve çatlama riskini artırır; ince aşamada açı 10°-20°'ye düşürülmelidir.
Kılavuzu parça içinde döndürmemek: Tek yönde ilerletilen kılavuz parçanın tek tarafını aşındırır ve delik yuvarlaklığını kaybeder.
Kontrol kâğıdı takıldıktan sonra törpülemeye devam etmek: Kâğıt geçiyorsa çap yeterlidir; gereksiz törpüleme çapı tolerans alt sınırının altına düşürür.
Yanlış diş yüksekliğiyle kılavuz seçmek: Diş yüksekliği çok büyükse kılavuz parçaya girmez, çok küçükse talaş yeterince alınmaz.
Koruyucu kullanmadan yiv almak: Parlak kesik kenarlar cilde ve gözle yaralanma riski oluşturur; gözlük ve koruyucu eldiven zorunludur.

Eğeyi ilk hafta yalnız atık parça üzerinde çalıştır; baskıyı parmak ucundan değil bilekten ver.
Kılavuz formülünü bir kez hesaplayıp defterine yaz; ölçü seçimlerinde karar hızlı ve tutarlı olur.
Kontrol kâğıdını kılavuzdan geçirmeden önce kalibre et; kalibre edilmemiş kâğıt yanlış karar verdirir.
Yüzey pürüzlülüğünü yalnız gözle değerlendirme; mümkünse yüzey pürüzlülüğü ölçer kullan.
Kılavuz çekerken bileğini masaya dayayarak çekme; kılavuzun ağırlığı parçayı parmağının üstüne yükler.
Yiv genişliğinin 0,1 mm'yi geçtiği anı fark etmeyi öğren; bu eşik yüzeyin göze geçtiği andır.

Bu sayfayı okuduktan sonra konu anlatımını tekrar oku ve kendi cümlelerinle özetle.