9. SınıfMetal Teknolojisi

Sertlik ve Mekanik Özellikler — Çalışma Sayfası

Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.

Bu konuda öğrenecekleriniz

Sertliğin çekme dayanımı, tokluk ve aşınma direnciyle ilişkisini açıklar.
Brinell, Rockwell ve Vickers sertlik deneylerini uygulama ve sonuç yorumlama açısından karşılaştırır.
Çekme deneyinde akma dayanımı, çekme dayanımı ve uzama değerlerini okur ve parça tasarımına uygular.
Charpy darbe deneyini ve sünek-kırılgan geçiş sıcaklığı kavramını açıklar.
Yüzey sertleştirme yöntemlerini ve etkin menzil derinliği kavramını uygulama düzeyinde değerlendirir.

Sertlik ölçümü yüzeyten çok az miktarda malzeme kaldırır ve çalışma yüzeyinde yapılır.
Sertlik arttıkça aşınma direnci artar, süneklik ve kaynak kabiliyeti ise azalır.
Yüzey sertleştirmesinde çekirdek özellikleri korunur; yalnızca dış tabaka sertleştirilir.
Darbe deneyi sonucu sıcaklığa çok duyarlıdır; aynı parça farklı sıcaklıkta farklı değer verebilir.
Sertlik ölçümü noktasal bir bilgidir; kaynak bölgesi, geçiş bölgesi ve gövde ayrı ayrı değerlendirilir.
Nitrasyon düşük sıcaklıkta çalışır ve çekirdeği sertleştirmez; yüksek sıcaklık dayanımı gerektirir.

Sertlik-tensure yaklaşık bağıntısı: çekme dayanımı (MPa) ≈ 3,4 × Brinell sertliği (HB).
Rockwell HRC: elmas koni uç, 150 kgf yük; Rockwell HRB: 10 mm çelik bilye, 10 kgf yük.
Brinell HBW: 10 mm bilya, çeliklerde 3000 kgf yük, 10 saniye bekleme.
Etkin menzil derinliği: yüzeyden itibaren sertliğin 550 HV değerine düştüğü derinlik.
Proportional çekme numunesinde başlangıç aralığı L0 = 5,65 × √A0; A0 mm², L0 mm cinsindendir.
Ölçüm sapması: sapma yüzdesi = (ölçülen değer − nominal değer) / nominal değer × 100.

Rockwell HRC ile Brinell HB değerlerini doğrudan karşılaştırmak: HRC ve HB farklı yöntem ve birimlerdir; karşılaştırma yapılacaksa dönüşüm tablosu kullanılmalı, yoksa yüzey hazırlığı farkından kaynaklanan ölçüm hatası yapılır.
Ölçümden önce parçayı taşlamayı unutmak: Ham yüzeyde yapılan sertlik ölçümü yüksek okunur; ölçüm öncesi yüzey düzeltilmezse sonuç üretim kararında yanıltıcı olur.
Yüzey sertleştirmeyi çekirdeğin sertleşmesi sanmak: Nitrasyon ve indüksiyonda çekirdek değişmez; parçanın tok davranışı korunur, ama çekirdek sertleşme beklenmemelidir.
Ölçüm noktasını parçanın düz yüzeyinden başka bir noktadan seçmek: Kaynak ve geçiş bölgesi ile ana gövde farklı sertlik değerlerine sahiptir; yanlış noktadan alınan değer kabul kararını değiştirir.
Temperlemeyi atlayıp sertleşmiş parçayı işe vermek: Temperleme yapılmazsa parça çok sert ve kırılgan kalır; darbe yükünde kırılma riski artar.

Sertlik sorusunda önce yöntemi sor: Brinell için bilya çapı, Rockwell için uç tipi, Vickers için iz geometrisi sorulur.
Aşınma sorularında yanıt her zaman yüzey sertleştirmeye gider; gövdenin sertleştirilmesi çözüm değildir.
Darbe sorularında sıcaklık önemlidir; düşük sıcaklıkta ferritik çeliklerde tokluk düşer, geçiş bölgesi hatırlanır.
Sertlik ile çekme dayanımı arasındaki bağıntı yaklaşıktır; tasarım değerine geçmez, sadece ön tahmin için kullanılır.
Ölçüm kaydı bulunmayan parça üretilmiş sayılmaz; kayıt, kalite sisteminin en ucuz ama en etkili parçasıdır.

Bu sayfayı okuduktan sonra konu anlatımını tekrar oku ve kendi cümlelerinle özetle.