9. SınıfMetal Teknolojisi
Demir ve Çelik — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Demir, çelik ve dökme demiri karbon oranına ve işlenebilirlik özelliklerine göre ayırt eder.
- Düşük, orta ve yüksek karbonlu çeliklerin sertlik, mukavemet ve kaynak davranışını açıklar.
- S235JR, S355JR, DC01 ve P355NL1 gibi çelik sınıflarının akma dayanımını ve kullanım alanını okur.
- Demir-karbon diyagramındaki ötektoid ve ötektik sıcaklıkları ısıl işlem kararlarıyla ilişkilendirir.
- Isıl işlem sıra ve sıcaklıklarını parça işlevine göre atölye uygulamasında değerlendirir.
Önemli noktalar
- Ferrit ve pearlit manyetiktir, austenit manyetiktir; 304/316 mıknatısa yapışmaz.
- S235 ve S355 yapı çelikleri su verme ile sertleşmez, mikro yapıları normalizasyon durumundadır.
- Yüksek karbonlu çelikte sertlik artarken kırılganlık da artar; kaynak sonrası soğuma yavaşlaştırılmalıdır.
- JR, J0 ve J2 kodları mukavemeti değil, darbe deney sıcaklığını belirtir.
- Isıl işlem gerektiren mil ve dişli işlerinde kaynak işlemi öncesi ve sonrası sıcaklık takibi yapılır.
- Malzeme tesliminde yüzey damgası, kalınlık ve boy birlikte doğrulanır; sınıfı okunmayan sac kesilmez.
Formüller ve kurallar
- Ötektoid nokta: %0,77 C ve 727 °C; ötektik nokta: %4,3 C ve 1147 °C.
- Çelik sınırı: karbon oranı %2,11'in altında çelik, üstünde dökme demir sayılır.
- Karbon sınıfları: düşük ≤ %0,25, orta %0,25–0,60, yüksek > %0,60 karbon.
- S235JR için Re ≥ 235 MPa; S355JR için Re ≥ 355 MPa (EN 10025).
- Darbe kodları: JR = +20 °C, J0 = 0 °C, J2 = −20 °C darbe deney sıcaklığı.
- Çelik yoğunluğu ≈ 7,85 g/cm³: 1 mm kalınlıkta 1 m² sac ≈ 7,85 kg.
- Paslanmaz çelikte krom oranı en az %10,5 olmalıdır.
Sık yapılan hatalar
- Paslanmaz çeliği mıknatısla kontrol etmek: 304 ve 316 austenitiktir ve mıknatısa yapışmaz; yapışmaması malzemenin çelik olmadığını değil, austenitik yapıda olduğunu gösterir, sınıf kodu okunmalıdır.
- S235'ı su vererek sertleştirmeye çalışmak: Düşük karbonlu yapı çelikleri su verme ile sertleşmez, aksine çatlama riski artar; sertleştirme orta ve yüksek karbonlu çeliklerde uygulanır.
- Darbe deney kodunu mukavemetle karıştırmak: JR, J0 ve J2 akma dayanımını değil darbe deney sıcaklığı (+20, 0, −20 °C) belirtir; akma dayanımı sınıfın önündeki rakamdadır.
- Yüksek karbonu güçlü çelik sanmak: Karbon arttıkça sertlik ve mukavemet yükselir ama kırılganlık ve kaynak çatlağı riski de yükselir; her iş için en yüksek karbon doğru seçim değildir.
- Çizimde sınıf belirtip damgasız malzeme kullanmak: Sınıfı okunmayan sacda 355 MPa dayanım varsayılmaz; teslim alan ve kesen kişi damgayı doğrulamadan işe almaz.
Hızlı tekrar ipuçları
- Sınıf kodunda ön rakam akmadır: S355JR görünce 355 MPa yaz, soru genellikle bu eşleştirmeyi ister.
- JR, J0, J2 sorularında önce çalışma sıcaklığını yaz, sonra kodla karşılaştır; tuzak buradadır.
- 1 mm sacın 1 m² kütlesi 7,85 kg kısa yolunu akılda tut, hacim hesabını adım adım yapmadan sonuca git.
- Fe-C diyagramı sorularında 727 °C ve 1147 °C çapalarını kullan, yüzde değerlerle birlikte eşleştir.
- Isıl işlem sorularında önce malzemenin karbonunu kontrol et; sertleşmeyen çelikte sertleştirme seçeneği ele.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra konu anlatımını tekrar oku ve kendi cümlelerinle özetle.