Çizim Yazı ve Sayı Yazımı

Konu Anlatımı

Çizim Yazı ve Sayı Yazımı

Çizim yazısı, teknik resimde parçayı anlatan bütün sözcüklerin, sayıların ve işaretlerin ortak bir yazı tipiyle yazılmasıdır. Resim ne kadar doğru çizilmiş olursa olsun yazı yanlışsa parça üretilemez. Bu nedenle yazı biçimi, çizgi kalınlıkları kadar titizlikle belirlenir.

Yazı kurallarının amacı iki işlevi birlikte yerine getirmektir: resmin okunmasında belirsizliği gidermek ve resmin okunduğu ülkeye bağlı olmamasını sağlamak. Aynı resmin başka bir ülkede de aynı anlaşılması, yazının ortak bir yazı tipine bağlanmasıyla mümkün olur. Bu yüzden yazı, resmin en küçük ayrıntısı olmasına rağmen anlamı en büyük unsurudur.

Sayı yazımı ise ölçülendirmenin temelidir. Bir değerin yazımındaki virgülün yeri ya da noktanın yüksekliği, değerin doğru okunup okunmadığını doğrudan belirler. Bu yüzden sayı yazımı kuralları yazı tipi kurallarıyla birlikte öğrenilir.

1. Ne Öğreneceğiz ve Ön Bilgi

Bu konuda harf yüksekliği, çizgi kalınlığı ve rakam genişliği arasındaki ilişkiyi, sayıların yazım biçimini ve yazının resim üzerindeki yerleşimini öğreneceğiz. Ön bilgi olarak çizgi çeşitlerini, ölçülendirmenin temel mantığını ve ölçek ile gerçek ölçü arasındaki farkı bilmemiz gerekir.

• Çizgi çeşitleri: sürekli, kesikli ve zincirli çizgiler ile ince ve kalın gruplar
• Ölçülendirmede değerin ölçü çizgisinin dışına yazılması kuralı
• Parçanın gerçek ölçüsü ile resimdeki çizim ölçeğinin farkı
• Başlık bloğunun resim çerçevesi içindeki sabit konumu

Yazı resmin ayrılmaz bir parçasıdır ve resmin geri kalanı gibi standartlara tabidir. Yazı için ayrı ölçü değerleri ve ayrı bir yazım düzeni tanımlanmıştır.

2. Temel Kavramlar ve Sınıflandırma

Harf yüksekliği, büyük harfin yüksekliğidir ve standart değerlerden seçilir. Bu değerler 2,5 - 3,5 - 5 - 7 - 10 - 14 ve 20 mm biçiminde sıralanır; listede bulunmayan bir değer seçilmez. Harf yüksekliği resmin ölçeğinden bağımsızdır. Küçültülmüş resimde de yazı aynı standart değerde kalır, çünkü ölçek yalnızca çizim geometrisini etkiler.

Çizgi kalınlığı, harf yüksekliğinin yaklaşık onda biri alınarak belirlenir. Rakam ve büyük harflerin genişliği ise yüksekliğin yarısıdır. Dar harfler daha dar, geniş harfler daha geniş çizilerek satır düzeni dengelenir.

Yazı tipi iki çeşittir: dik yazı ve eğik yazı. Eğik yazıda harfler dikey doğrultudan 15 derece sapma ile çizilir. Bir resimde bu iki tip karıştırılamaz. Her iki yazı tipinde de harfler tek ve eşit çizgi kalınlığında çizilir; harfler birbirine bağlanmaz, altları ve üstleri çizilmez.

Sayılar rakam olarak yazılır. Ondalık ayracı virgüldür ve alt seviyeye yazılır; resimde kullanılan nokta ise çarpma işaretidir ve ortada çizilir. Tam kısımdaki baştaki sıfır kısaltma amacıyla yazılmaz, böylece değer yalnızca ondalık ayracıyla başlar.

Rakam 1 ile harf I, rakam 0 ile harf O karıştırılmaması için farklı biçimlerde çizilir; rakam 1'e taban çizgisi biçiminde bir kaide verilir. Türkçe harfler Ç, Ğ, İ, Ö, Ş, Ü yazıda aynen kullanılır. Bir metin bloğunda ya büyük harf ya da küçük harf kullanılır; ikisi aynı blok içinde karıştırılmaz.

Harf aralığı yaklaşık bir çizgi kalınlığı kadar, kelime aralığı bundan büyük olacak biçimde bırakılır. Yazılar resmin alt veya sağ tarafından okunabilecek biçimde yerleştirilir; ölçü değerlerinin yanına birim yazılmaz.

3. Basit Örnek ve Adım Adım Çözüm

Bir parçanın resmi 1:25 ölçekle çizilecek ve başlık yazısı 7 mm yükseklikte olacaktır. Adım adım şöyle ilerleriz.

1. Adım 1: Harf yüksekliği standart listeden seçilir; 7 mm listede bulunduğu için kabul edilir.
2. Adım 2: Çizgi kalınlığı hesaplanır; 7 mm yüksekliğin yaklaşık onda biri 0,7 mm olur.
3. Adım 3: Rakam genişliği belirlenir; 7 mm yüksekliğin yarısı 3,5 mm olarak alınır.
4. Adım 4: Ölçek dikkate alınmaz; yazı ölçekten bağımsız olarak aynı kalır.

Sonuçta başlık yazısı 7 mm yükseklikte, 0,7 mm çizgi kalınlığında ve 3,5 mm rakam genişliğinde çizilir. Aynı resimdeki ölçü sayıları da bu yazı düzenine uyar.

4. İleri Örnek ve Saha Uygulaması

Atölyede bir plâna ait on iki ölçünün yazılması gerektiği varsayılsın. Ölçüler yazılmadan önce yazı tipi kararı verilir ve yükseklik standart listeden seçilir. Bütün ölçüler aynı yazı tipiyle ve aynı yükseklikle yazılır; başlık, ölçü ve açıklama gibi farklı işlevler için farklı standart yükseklikler kullanılabilir.

Sayısal değerler yazılırken ondalık ayracı virgül olarak alınır ve virgül alt seviyeye çizilir. Ölçü değerinin yanına birim yazılmaz, çünkü resimde verilen değer parçanın gerçek ölçüsüdür. Aynı satırda çarpma gerekiyorsa nokta ortada çizilir; bu iki işaret aynı yükseklikte durursa değer yanlış okunur.

Yazı denetimi yapılırken satır aralığına, harf aralığına ve yazının ölçü çizgileriyle çakışıp çakışmadığına bakılır. Yazılar birbirine değecek kadar sık yazılmamalı, satırlar arasında en az bir harf yüksekliği kadar boşluk bırakılmalıdır.

5. Karşılaştırma Tablosu ve Denetim

Denetimde önce yazı yüksekliğinin standart listeden seçilip seçilmediği, sonra çizgi kalınlığı ve rakam genişliğinin bu yüksekliğe uygun olup olmadığı kontrol edilir. Ardından virgül ve noktanın konumu, yazı tipinin tekliği ve yazının okunabilir yerleşimi denetlenir.

• Harf yüksekliği standart listeden mi seçilmiş?
• Çizgi kalınlığı ve rakam genişliği bu yüksekliğe uygun mu?
• Virgül alt seviyede, çarpma noktası ortada mı?
• Yazı tipi tek mi ve yazı alttan ya da sağdan okunuyor mu?

6. Sık Yapılan Hatalar, Özet ve Kendini Dene

En sık görülen hata, harf yüksekliğini resmin ölçeğine göre küçültmektir. Küçük ölçekli resimde yazıyı küçültmek, yazının okunamaz hâle gelmesine yol açar; ölçek değişse de harf yüksekliği standart değerde kalır. İkinci sık hata, ondalık ayracı olarak nokta kullanmaktır; nokta çarpma işaretidir ve orta seviyeye çizilmelidir.

Üçüncü hata, rakam 1 ile harf I'i aynı biçimde yazmaktır. Dördüncü hata, ölçü değerinin yanına birim ya da ölçek bilgisi eklemektir. Beşinci hata ise yazıyı resmin okunmayacağı biçimde döndürerek yerleştirmektir.

Özetle yazı; standart yükseklik, standart kalınlık, tek yazı tipi, virgülle ondalık ve okunabilir yerleşim ilkeleriyle belirlenir. Kendini denerken bir resmin başlık yazısını ölçün, yazı tipini ve yerleşimini kontrol edin, sonra ölçü satırlarındaki sayıların ayraçlarını denetleyin.