9. SınıfMakine ve Tasarım Teknolojisi

Plastik Malzemelerin İşlenmesi — Çalışma Sayfası

Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.

Bu konuda öğrenecekleriniz

Karşılaştırır: Plastik ile metal malzemenin işlenebilirlik farklarını ortaya koyar.
Hesaplar: Yoğunluk, kütle, devir sayısı ve ilerleme hızı değerlerini hesaplar.
Seçer: Malzemeye uygun takım tipini, açısını ve soğutma yöntemini belirler.
Uygular: Geri çekme payı, telafi ve kontrol geçişlerini planlar.
Önler: Isınma, çentiklenme ve elektrik statik birikimine karşı önlem alır.

Termoplastikler ısıtılıp soğutulduğunda tekrar eski hâline dönebilir; termosetler geri dönüşsüz sertleşir.
Plastiklerin yoğunluğu metallerden çok düşüktür; aynı hacimde çelik parça yaklaşık sekiz kat daha ağırdır.
Termoplastiklerin ısı iletkenliği düşük olduğu için üretilen ısı parçanın içinde kalır ve malzeme yumuşar.
Termoplastiklerde kesme hızı metale göre çok daha yüksek seçilebilir; takım aşınması çok daha yavaştır.
Yumuşak malzemede avans düşük tutulmalıdır, çünkü yüksek avans takımın parçayı itmesine yol açar.
Isı yönetiminde çoğu zaman basınçlı hava kullanılır; hava yağ çıkarma filtresinden geçirilmelidir.
Yumuşak malzemelerde diş sayısı fazla ve açısı geniş takımlar yüzey kalitesini iyileştirir.
Derin deliklerde matkap ucu helis boyu delik çapının üç katından kısa olmamalıdır.
Kıskac ağzı parçaya uymazsa kenarlarda çentiklenme olur; ara parça veya destek kullanılır.
Plastik yüzeyler elektrik yükü biriktirdiği için makineler ve toplama kapları topraklanır.
Plastik parçanın ölçümü tamamen durup soğuduktan sonra alınmalıdır.
Aynı termoplastik türünden üretilen parçalar kaynakla birleştirilebilir, farklı türler birleştirilemez.

Yoğunluk: ρ = m / V; çelik 7850 kg/m³, alüminyum 2700 kg/m³, polietilen yaklaşık 940 kg/m³.
Kütle: m = ρ × V.
Aynı hacimde kütle oranı, yoğunluk oranına eşittir.
Kesme hızı: V = 3,1416 × D × n / 1000 (V: m/dk, D: mm, n: d/dk).
Devir sayısı: n = 1000 × V / (3,1416 × D).
İlerleme hızı: vf = f × z (f: mm/dk, z: diş sayısı).
İşleme süresi: t = L / vf.
Derin delikte matkap ucu helis boyu, delik çapının en az üç katı olmalıdır.
Geri çekme payı, ölçüm sonrası ince geçişte kaldırılacak miktardır ve ısıya bağlı büyümeden büyük seçilir.
Gövde hızına bağlı devir sınırı: tezgâhın en yüksek devri hesaplanan değerden küçükse o sınır uygulanır.

Kesim bölgesini soğutmamak: Malzeme kesim noktasında yumuşar ve takım üzerine yapışır. Yüzey pürüzsüz olmaz, takım aşırı ısınır ve parça bozulur.
Kesme sıvısını sıcak plastik yüzeye temas ettirmek: Sıvı yüzeyi yumuşatabilir ve leke bırakabilir. Bu nedenle çoğu termoplastikte basınçlı hava tercih edilir.
Yumuşak malzemede avansı metal seviyesinde tutmak: Avans yüksek olduğunda takım parçayı iter, yüzey dalgalanır ve ölçü kayar. Yumuşak malzemede avans düşük tutulmalıdır.
Sıcak parçayı ölçerek işlemi sürdürmek: Sıcaklıkla genişleme nedeniyle parça hedeften küçük okunur ve gereğinden fazla malzeme kaldırılır. Ölçüm soğuk parçada alınmalıdır.
Kısa helisli matkap ucuyla derin delik açmak: Kısa helis talaşı delik dışına atamaz, malzeme yığılır ve aşırı ısınır. Helis boyu delik çapının üç katından kısa olmamalıdır.
Kıskac ağzına uymayan parçayı kıskaclamak: Sıkıştırılan bölgede şişen malzeme kenarlarda çentiklenir ve kalıcı iz bırakır. Ara parça veya destek kullanılmalıdır.
Plastik tozunu kuru süpürerek temizlemek: Toz yeniden havaya kalkar, yüzeye bulaşır ve çalışma alanını kirletir. Nemli ya da topraklı nemli temizlik kullanılmalıdır.
Topraklama yapmadan plastik işlemek: Biriken elektrik yükü tozu yapıştırır ve çevrede çarpma riski oluşturur. Makineler ve toplama kapları topraklanmalıdır.

Plastik sorularında önce işlemin yöntemini sor: tornalama mı kazıma mı bıçaklama mı; her yöntemin avansı farklıdır.
Yoğunluk sorularında aynı hacim esas alınır, çünkü karşılaştırma kolaydır; farklı hacim verilirse önce hacimler eşitlenir.
Devir hesabında seçilecek kesme hızı plastiğe göre yüksektir; metal için kullanılan değeri doğrudan kullanma.
Soğuma payı sorularında parçanın ısınma miktarını değil geri çekme payını sor; ikisi farklı büyüklüklerdir.
Matkap ucu seçiminde çap kadar helis boyunu da sor; bu iki koşul birlikte aranır.
Kaynak sorusunda malzemelerin aynı türden olup olmadığını önce kontrol et; farklı tür birleştirilemez.
Isı yönetimi sorusunda önce malzemenin yumuşama davranışını düşün; yumuşayan malzemede sıvı kullanımı sorun çıkarabilir.

Bu sayfayı okuduktan sonra konu anlatımını tekrar oku ve kendi cümlelerinle özetle.