9. SınıfMakine ve Tasarım Teknolojisi
CNC ve Sayısal Kontrollü İşleme — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Ayrır: Konvansiyonel tezgâh ile sayısal kontrollü tezgâh arasındaki farkı belirtir.
- Hesaplar: Kesme hızı, devir sayısı ve ilerleme hızı değerlerini hesaplar.
- Okur: Program bloklarındaki hareket ve çalıştırma komutlarının anlamını açıklar.
- Uygular: Takım yarıçapı telafisini ve işlem sırasını doğru kurar.
- Denetler: CNC tezgâhta oluşan hataları okuma yöntemiyle teşhis eder.
Önemli noktalar
- Sayısal kontrol hareketleri bir program dizisiyle tarif eder; program tekrarlanabilirliği sağlar.
- Konvansiyonel tezgâhta hareketi operatör yapar, sayısal kontrollü tezgâhta servo motor program komutuna uyar.
- X, Y ve Z eksenleri tezgâhın üç ana hareket doğrultusunu tanımlar; işleme merkezlerinde dönme eksenleri eklenebilir.
- Kızaklar periyodik yağlanmazsa aşınma, titreşim ve ölçü hatası ortaya çıkar.
- Metrik kip, mutlak konumlama ve tezgâh sıfır noktası program başında tanımlanmalıdır.
- Takım uzunluk telafisi verilmezse programdaki Z değerleri hatalı yerde çalışır.
- Hesaplanan devir tezgâh sınırını aşıyorsa devir sınıra indirilir ve avans buna göre yeniden ayarlanır.
- İlerleme hızı ilerleme ile diş sayısının çarpımıdır ve yüzey kalitesini doğrudan belirler.
- Takım yarıçapı telafisi dış köşe ölçüsünü programlanan değere oturtur.
- Ölçüm yapılmadan parsiye girilmez; ilk parça daima ölçülerek doğrulanır.
Formüller ve kurallar
- Kesme hızı: V = 3,1416 × D × n / 1000 (V: m/dk, D: mm, n: d/dk).
- Devir sayısı: n = 1000 × V / (3,1416 × D).
- İlerleme hızı: vf = f × z (f: mm/dk, z: diş sayısı).
- İşleme süresi: t = L / vf (L: yol mm, vf: mm/dk).
- Toplam çalışma süresi: T = kesme süresi + hızlı konumlama süresi + takım değiştirme süresi.
- Telafi payı köşe açısı 90° iken uç yarıçapına eşittir; uç yarıçapı r için pay = r × 1.
- Vida adımı: P = tan(β) × 3,1416 × d (P: mm, d: mm, β: helik açısı).
- M8 standart kaba diş adımı 1,25 mm'dir.
- Mil hızı sınırı aşıldığında gerçekleşen kesme hızı, istenen değerden düşük çıkar.
- Kaba kazımada avans yüksek, ince işlemede avans düşük seçilir.
Sık yapılan hatalar
- Devir ile avans değerlerini birbirine yazmak: Devir d/dk, avans ise mm/dk cinsindendir. Değerler yer değiştirildiğinde takım çok hızlı ilerler ve kırılır; avans yalnızca doğrusal ve yay hareketi komutlarında verilir.
- Hesaplanan devri tezgâh sınırını aşacak biçimde kullanmak: Tezgâhın en yüksek devri aşılamaz. Devir sınıra indirilmeli ve avans buna göre yeniden ayarlanmalıdır.
- Takım uzunluk telafisi bloğunu atlamak: Telafi verilmezse programdaki Z değerleri hatalı yerde çalışır ve takım parçaya çarpar. Bu blok program başında mutlaka verilmelidir.
- Ölçüm yapmadan uzun parsiye girmek: Program kaynaklı hata ilk parçada fark edilmelidir. Kısa bir deneme parçası ya da kuru çalıştırma ile ön kontrol yapılmalıdır.
- Metrik kipte çalışıp inç cinsinden değer girmek: Ölçü birimi komutu program başında verilmezse tüm koordinatlar yanlış ölçekte yorumlanır ve parça taşar.
- Konvansiyonel tezgâhtaki dönme hatasını CNC'de de kabul etmek: Konvansiyonel tezgâhta gözle düzeltilen köşe hatası CNC'de ancak telafi komutuyla giderilir. Telafi verilmezse köşe ölçüsü yanlış çıkar.
- Kaba kazıma avansını ince işlemede de kullanmak: Aynı avansla ince işleme yapılırsa yüzey pürüzlülüğü artar. Kaba ve ince aşamada avans ayrı ayrı verilmelidir.
- Takım numaralarını taşıyıcıyla eşleştirmemek: Aynı takım iki numaraya bağlanırsa program yanlış takımı seçebilir. Kullanılacak takım numaraları tezgâhın yanında listelenmelidir.
Hızlı tekrar ipuçları
- Devir sorusunda önce kesme hızının m/dk olarak verilip verilmediğine bak; cm/dk verilmişse çarpan 100'e çevrilir.
- İlerleme hızı sorusunda avansın bir diş başına mı toplam mı olduğunu ayır; diş sayısıyla çarpım gerekiyorsa sonuç mm/dk olur.
- Program bloğu okurken önce duruş ve sıfır noktası bloğunu, sonra hareket bloğunu, en sonda program sonu bloğunu incele.
- Süre sorusunda yalnız kesme süresi değil, takım değiştirme ve hızlı konumlama sürelerini de ekle.
- Tezgâh sınırını aşan devir sorularında önce sınıra indir, sonra kesme hızını yeniden hesapla.
- Köşe yarıçapı değişen bir programda telafi değerlerini de gözden geçir; bu iki değer birbirine bağlıdır.
- Rakamla yazılan her program değerinin birimini program başında bir listede yaz; karışıklık en sık hatanın kaynağıdır.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra konu anlatımını tekrar oku ve kendi cümlelerinle özetle.