9. SınıfMakine ve Tasarım Teknolojisi
Kızak ve Diğer Talaşlı İşlemler — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Kızak işleminde kesicinin ve iş parçasının hangi konumda bulunduğunu açıklar.
- Talaş kalınlığının ağız açısı ve ilerlemeye bağlı olduğunu hesaplar.
- Planyada iş parçasının tezgâh yüzeyine yaslanma ve sabitlenme yolunu uygular.
- Taşlama taşını çap, kalınlık ve devir değerlerine göre seçer.
- Taş etiketindeki devir sınırının taş kırılmasını önlediğini denetler.
- Her talaşlı işlemde uygun koruyucu kullanımını uygular.
Önemli noktalar
- Kızak işleminde kesici hareket eder, iş parçası tezgâh yüzeyine yaslanmış olarak sabit kalır.
- Kızak derinliği, kesicinin diş aşınmasıyla değil ağız ayarıyla belirlenir.
- Talaş kalınlığı ağız açısı ile ilerlemenin çarpımından bulunur; iki değer de iş kalitesini etkiler.
- Planyada iş parçası, ölçüyü bozabilecek biçimde aşırı sıkı kelepçelenmemelidir.
- Taşın çapı ve devri, üretici tarafından etiket üzerinde belirtilen sınırlar içinde tutulur.
- Taş çalışırken çapı küçüldükçe aynı devirde çevresel hız azalır ve taş kalitesi bozulabilir.
- Kızak kaba ölçü verir; toleransı dar parçalarda son ölçü taşlamayla alınır.
Formüller ve kurallar
- Talaş kalınlığı = ilerleme x teğet(kesme açısı)
- Çevresel hız (m/s) = pi x çap(m) x devir(d/dk) / 60
- Kenar açısı, kesicinin iki kenarı arasındaki açıdır; düz kesicide 90 derecedir.
- Ağız açısı büyüdükçe talaş kalınlaşır, işlem yavaşlar.
- Devir, taş etiketinde yazan en yüksek değerin altında tutulur.
- Taş çapı küçüldükçe aynı devirde çevresel hız azalır.
- Gereken gövde sayısı = parça genişliği / bir gövdenin işlediği genişlik
Sık yapılan hatalar
- Parçayı tezgâha tam oturtmadan kızaklamaya başlamak: altta kalan küçük bir boşluk bile ilk geçişte ince olan kenarı kaldırır ve yüzey eğimli çıkar.
- Ağız açısını bilinçsiz biçimde büyütmek: talaş kalınlaşır, işlem yavaşlar, kesici aşınır ve yüzey işlem görmüş kalır.
- Taşın etiketindeki devir sınırını aşmak: merkezdeki kuvvet taşı kırabilir, kırılan parçalar çevreye saçılır.
- Taşlama taşını parçaya bastırarak kullanmak: aşırı basınç ısınmaya, taşın çatlamasına ve ölçünün kaçmasına yol açar.
- Kızaklama sonrası ölçüm yapmadan işlemi kapatmak: kaba işlem son ölçüyü vermediği için parça toleranstan çıkabilir.
Hızlı tekrar ipuçları
- Kızak başlamadan önce parçanın tezgâha tam oturduğunu ve kesicinin ağız ayarını gözle kontrol edin.
- Kaba talaş isteyen geçişte ağzı büyük, ince talaş isteyen geçişte ağzı küçük tutun.
- Talaş ağzın önünde birikiyorsa gövdedeki talaş bırakma boşluğunu kontrol edin.
- Taş seçerken etiketteki çap, kalınlık ve devir değerlerini tezgâh ayarıyla karşılaştırın.
- Her talaşlı işlemde talaşın çıkış yönüne göre gözlük ve uygun siper kullanın.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra konu anlatımını tekrar oku ve kendi cümlelerinle özetle.