9. SınıfMakine ve Tasarım Teknolojisi
Pano ve Kıskaç Kullanımı — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Pano çeşitlerini tanır ve işe uygun pano seçimi yapar.
- Kıskaç türlerini karşılaştırarak parçaya uygun olanı seçer.
- Malzeme sertliğine göre uygun çenek tipini belirler.
- İş parçasını güvenli biçimde kıskaca alır ve kıskaktan çıkarır.
- Sıkma gücünü denetler ve parça üzerinde iz oluşmasını önler.
- Kıskaç bakım ve denetim işlemlerini düzenli olarak uygular.
Önemli noktalar
- Pano üst yüzeyi düzgün değilse işlenen parça da eğik ve ölçü dışı çıkar.
- Kıskaç sıkma gücünü yalnızca vidasından alır; elle zorlama yapılmaz.
- Kıskaç üzerine malzeme bırakılıp üstten sıkılmaz, kıskaç kırılabilir.
- Uzun parçalar öne doğru taşınır ve destek takozlarıyla desteklenir.
- Çenekler arasındaki talaş ve yağ, temizlenmeden yeni parça alınmaz.
- Yumuşak parçaya sert pahlı çenek bastırılırsa parçada iz kalır.
- Vida tam gevşemeden parça çekilirse çençler arasında sıkışma yaralanması olur.
Formüller ve kurallar
- Çenek açıklığı = parçanın en geniş ölçüsü + 2 mm
- Sıkma kuvveti, kıskaç vidasının parçaya aktardığı yüktür.
- Kıskaç, iki çenek arasında simetrik sıkma ile parçanın dönmesini önler.
- Parça öne doğru taşınır, arka kenar tezgâh kenarına dayanmaz.
- Aşırı sıkma, parçada ezilme ve çatlama riskini belirgin biçimde artırır.
- Periyodik denetim: vida gevşemesi, çenek aşınması ve taban düzlemi.
- Çenek uyumu: yumuşak parçaya düz çenek, sert parçaya pençe veya takoz.
- İş sırası: ölçü kontrolü, sıkma, işleme, gevşetme, temizlik.
Sık yapılan hatalar
- Kıskaç üstüne malzeme bırakmak: Üstten gelen ağırlık vida eksenine yük bindirir; kıskaç kırılabilir, parça yerinden fırlayabilir.
- Yumuşak parçaya sert çenek kullanmak: Alüminyum ve bakır gibi metallerde sert pahlı çenek parçayı ezer ve kalıcı iz bırakır.
- Parçayı öne almamak: Kıskaca alınan uzun parça tezgâh kenarına dayanır ve ağırlığıyla aşağı düşerek iş kazasına yol açar.
- Çenekleri temizlemeden devam etmek: Arada kalan talaş ve yağ parçanın tam oturmamasına ve ölçü hatasına neden olur.
- Vida gevşemeden parçayı çekmek: Çençler hareketli olduğu için parça hareket ettirilirse el ve parmak sıkışma yarası görülebilir.
- Aşırı sıkma yapmak: Vida tam oturduktan sonra bastırmaya devam etmek parçada ezilme ve çatlama meydana getirir.
Hızlı tekrar ipuçları
- Parçayı kıskaca almadan önce ölçüsünü ölçün ve kıskacın tabanına işaretleyin.
- Sıkma gücünü kademeli artırın; arada parçanın dönüp dönmediğini elle denetleyin.
- Pnömatik ve hidrolik kıskaclarda basıncı malzeme sertliğine göre ayarlayın.
- Kıskaç kullanılmadığı günlerde çenekleri temizleyip kuru saklayın.
- Uzun parçalarda hem altına hem arkasına destek takozu koyun.
- Kıskaç tabanını parçaya temas eden düz bir yüzey olarak kullanın.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra konu anlatımını tekrar oku ve kendi cümlelerinle özetle.