Konu Anlatımı
Çizim Okuma ve Önden Görünüş Seçimi
Bir parçayı imal edebilmek için önce onu resimden okumak gerekir. Resmi okumak, çizgiyi seyretmekten çok daha fazlasıdır: çizginin hangi boyu gösterdiğini, o boyun nerede başlayıp nerede bittiğini ve parçanın hangi yüzeyinin ön planda olduğunu bilmektir. Bu konunun anahtarı çizim okuma becerisidir.
Çizimde her parçanın birden çok yüzeyi vardır. Bu yüzeylerden hangisinin ön planda çizileceği bir rastlantıyla değil, bir kurala göre belirlenir. En çok bilgi veren, başka yüzeylerle ilişkisi en açık olan yüzey önden görünüş olarak seçilir. Bu seçim yapıldığında parça için gerekli görünüş sayısı da en azda kalır.
Seçimden sonra parçanın resim sayfasındaki yerleşimi de kararlaştırılır. Kural açıktır: parçanın en uzun boyu yatay eksende, en kısa boyu dikey eksende kalacak biçimde yerleştirilir. Bu yerleşim hem çizgi kalabalığını azaltır hem de ölçü yazılarının rahat okunmasını sağlar.
1. Ne Öğreneceğiz ve Ön Bilgi
Bu konuda bir resmi okurken izlenecek yolu öğreneceğiz: önce hangi yüzeyin önden görünüş olacağına karar vereceğiz, sonra ölçüleri doğru sırayla okuyacağız ve son olarak resmin bir ölçü açısından tutarlı olup olmadığını denetleyeceğiz.
- Önden görünüş seçimi: bilgi miktarına göre karar verme
- Yerleştirme: en uzun boy yatayda, en kısa boy dikeyde
- Ölçü okuma sırası: genel, konum ve detay ölçüleri
- Ölçü zinciri: tekrarlı ölçü vermeme ve gereksiz ölçü çıkarma
- Belirsiz resim: ölçüsü yazılmamış boyut tespiti
Ön bilgi olarak izdüşüm çizim yöntemini, görünüş adlandırmasını ve temel ölçülendirme kurallarını bilmek yeterlidir. Ölçü elemanları, tolerans ve yüzey bilgisi bu okuma sırasında devreye girer.
2. Temel Kavramlar ve Sınıflandırma
Görünüşler, parçanın ne kadar bilgi taşıdığına göre sınıflandırılır. Önden görünüş parçanın ana kimliğini kurar; yan görünüş derinliği, üstten görünüş ise genişliği ve üst yüzey düzenini gösterir. Gerektiğinde eklenen kesit görünüşü ise parçanın iç yapısını açığa çıkarır.
Ölçüler de amacına göre üçe ayrılır. Genel ölçü parçanın ana boyunu tanımlar, konum ölçüsü bir noktanın veya kenarın başka bir elemana göre yerini belirtir, detay ölçüsü ise küçük unsurları tanımlar. Bu üç türü tanımak, resimde gördüğümüz her sayının ne işe yaradığını anlamanın ön koşuludur.
3. Basit Örnek ve Adım Adım Çözüm
Bir L biçimli bağlantı parçası düşünelim. Parçanın bir kolu diğerinden belirgin biçimde uzundur ve geniş bir yüzeyi vardır.
- Parçanın hangi yüzeyi en çok bilgi veriyor, sorusunu sorarız: geniş yüzey seçilir.
- Bu yüzey önden görünüş olur; diğer yüzeyler onun arkasında kalır.
- Parçanın en uzun boyu yatayda kalacak biçimde yerleştirilir.
- Önce genel ölçüler, sonra konum ölçüleri, en son detay ölçüleri okunur.
- Küçük ölçüler toplanarak ana ölçüyü doğrulayan zincir kurulur.
Bu sırada parçanın kendisine ait olmayan bir ölçü, örneğin parçanın kendi kenarına verilen gereksiz bir boy ortaya çıkarsa bu ölçü resimden çıkarılır. Çünkü o boy zaten genel ölçülerden hesaplanabilmektedir.
4. İleri Örnek ve Saha Uygulaması
Delikli bir flanş parçasında iç yapı önemlidir. Önden görünüşte deliklerin yerleri görünür, ancak deliklerin arkasındaki kanal görünmez. Bu durumda resim ya üstten görünşe ya da kesit görünüşüne ihtiyaç duyar. Kesit alınan bölümde iç yüzeyler tarama çizgisiyle gösterilir.
Saha uygulamasında resim teslim alınırken bir kontrol listesi kullanılır:
- Önden görünüş, parçanın ana biçimini en iyi gösteren yüzey mi seçilmiş?
- En uzun boy yatayda, en kısa boy dikeyde mi yerleştirilmiş?
- Ölçü sayısı, parçayı tanımlamak için gereken en az sayıda mı?
- Ölçü zinciri küçük ölçülerin toplamıyla ana ölçüyü doğruluyor mu?
- Ölçüsü yazılmamış bir boy kalmış mı?
Bu beş sorudan biri olumsuz yanıtlanıyorsa resim üretime verilmez; eksik bilgi yazılı olarak talep edilir. Belirsiz resim kabul edilmez, çünkü belirsizlik üretimde ölçü hatasına dönüşür.
5. Karşılaştırma Tablosu ve Denetim
Aşağıdaki tablo, resim okuma sırasında karşılaşılabilecek iki farklı durumu karşılaştırır. Sol sütun düzgün bir resmin özelliklerini, sağ sütun ise sık görülen denetim eksiğini gösterir.
| Denetim ölçütü | Düzgün resimde | Eksik resimde |
|---|
| Önden görünüş seçimi | Bilgiyi en çok taşıyan yüzey seçilmiştir | Görünürlük az yüzey seçilmiştir |
| Yerleştirme | En uzun boy yataydadır | En uzun boy dikeydedir |
| Ölçü sayısı | Gereken en az sayıdadır | Tekrarlı ölçüler vardır |
| Ölçü sırası | Genel, konum, detay sırasıyla toplanmıştır | Detay ölçüleri genel ölçülere karışmıştır |
İkinci tablo ölçü türlerini ve okunma amacını karşılaştırır. Bu ayrım, resimdeki hangi sayının neden yazıldığını anlamayı kolaylaştırır.
| Ölçü türü | Ne ölçer | Öncelik sırası |
|---|
| Genel ölçü | Parçanın ana boyu | İlk okunur |
| Konum ölçüsü | Bir noktanın kenar konumu | İkinci okunur |
| Detay ölçüsü | Pah, kanal, küçük delik | En son okunur |
Denetimde ölçü zinciri kurulur. Küçük ölçülerin toplamı doğrudan yazılan ana ölçüyle karşılaştırılır; toplam tutmazsa ölçülerden biri gözden geçirilir. Ayrıca resimde yazılı olmayan hiçbir boy kalmadığı doğrulanır.
6. Sık Yapılan Hatalar, Özet ve Kendini Dene
En sık görülen hata, parçanın en uzun boyunu dikeyde bırakmaktır. Bu durumda resim sayfası gereksiz yere uzar ve ölçü yazıları sıkışır. İkinci hata, önden görünüş yerine işlem sırasına bakılarak karar verilmesidir; oysa seçim ölçütü bilgi miktarıdır.
Üçüncü hata, gereksiz ölçüyü silmemektir. Ölçü zincirinde aynı boy iki kez yazılırsa resim kalabalıklaşır ve okuma hatası riski artar. Dördüncü hata ise yazılı olmayan bir boyu kâğıttan tahmin etmeye çalışmaktır; bu tahmin yerine eksik bilgi yazılı olarak talep edilmelidir.
Özetle önden görünüş, parçanın en çok bilgi veren ve görünüş sayısını en azda tutan yüzeydir. Parça en uzun boyu yatayda yerleştirilir. Ölçüler genel, konum ve detay sırasıyla okunur. Ölçü zincirinde tekrarlanan ölçü verilmez, gereksiz görülen ölçü çıkarılır. Ölçüsü verilmeyen boy yazılı bilgiyle belirlenemez ve böyle bir resim kabul edilmez.
Kendini dene: sana verilen bir resimde önden görünüşün doğru seçilip seçilmediğini, parçanın yerleşiminin kurala uyup uymadığını ve ölçü zincirinin tutarlı olup olmadığını sırayla kontrol et. Üç adımı da geçen resm üretime verilebilir.
