9. SınıfKimya Teknolojisi

Hacim Aletlerinin Doğrulanması — Çalışma Sayfası

Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.

Bu konuda öğrenecekleriniz

Doğrulama ile kalibrasyon kavramlarını ayırt eder ve doğrulamanın amacını açıklar.
Gravimetrik doğrulama yöntemini adım adım uygular ve hacmi kütle ve yoğunlukla hesaplar.
Sıcaklık, kirleticilik ve okuma hatalarının ölçüm sonucunu nasıl etkilediğini değerlendirir.
Bulunan sapmanın kabul edilebilir olup olmadığını gerekçesiyle değerlendirir.
Doğrulama kaydını eksiksiz tutar ve cihazı kullanım durumuna göre işaretler.

Doğrulamada cihazın okuması ayarlanmaz; yalnızca mevcut okuma bağımsız bir ölçümle karşılaştırılır.
Hesaplamada kullanılan su yoğunluğu, ölçüm anındaki sıcaklığa ait olmalıdır.
Suyun kütlesi aletin içinde tutulduğu sürece ölçülmeli, sıvı başka bir kaba aktarılmamalıdır.
Doğrulama öncesi alet çatlak, çizik veya kirlilik bakımından denetlenmeli, hasarlı alet doğrulanmamalıdır.
Kap yüzeyinde kalan su veya kimyasal, kütleyi yükselttiği için alet doğrulamadan önce tamamen kurutulur.
Menisküs göz hizasından farklı düzeyde okunursa sabit bir hacim hatası oluşur.
Doğrulama en az üç kez tekrarlanmalı, hesaplanan hacimler birbiriyle karşılaştırılmalıdır.
Sapma kabul edilebilir sınırın dışındaysa alet kullanımdan kaldırılır ve yeniden doğrulanır.
Doğrulama kaydı eksikse alet doğrulanmış sayılmaz, cihaz üzerindeki etiket de güncellenir.
Analizin güvenilirliği, zincirin en zayıf adımıyla sınırlıdır; doğrulanmamış bir alet sonucu geçersiz kılar.

Doğrulama ile kalibrasyon farkı: kalibrasyonda okuma ayarlanır, doğrulamada mevcut okuma bağımsız ölçümle karşılaştırılır.
Bulunan hacim = tartılan sıvının kütlesi ÷ sıvının o sıcaklıktaki yoğunluğu.
Sapma = bulunan hacim − aletin tasarım (nominal) değeri.
Göreli sapma yüzdesi = sapma ÷ tasarım değeri × 100.
Doğrulama sıvısı olarak genellikle oda sıcaklığındaki saf su kullanılır; yoğunluğu sıcaklığa göre tablodan alınır.
Doğrulama en az üç kez tekrarlanır ve hesaplanan hacimler karşılaştırılır.
Büret, tek işaretli pipet, çok işaretli pipet ve volumetrik balon doğrulanan başlıca aletlerdir.
Doğrulama kaydı; alet, tarih, sıcaklık, yoğunluk, kütle, hacim, sapma ve karar bilgilerini içerir.

Doğrulama ile kalibrasyonu aynı işlem sanmak: Kalibrasyonda okuma ayarlanır, doğrulamada yalnızca ölçülür. Ayar yapılan cihazın doğrulanmadığı sanılırsa, hata fark edilemez.
Sıcaklığı kaydetmeden yoğunluk seçmek: Suyun yoğunluğu sıcaklığa bağlıdır; yanlış sıcaklığın yoğunluğu kullanılırsa hesaplanan hacim yanlış çıkar ve sapma yapay olarak oluşur.
Aleti doğrulamadan önce kurutmamak: Kabın içinde kalan su ya da çözücü kütleyi yükseltir, bulunan hacim olduğundan büyük görünür ve sapma gerekçesiz biçimde büyür.
Tek ölçümle karar vermek: Tek bir okuma tesadüfi hataları gizleyebilir; en az üç tekrar yapılmadan ölçümün güvenilir olduğu söylenemez.
Doğrulama kaydını tutmamak: Kayıt tutulmayan doğrulama yapılmamış sayılır; sonradan hangi tarihte ve hangi koşullarda denetlendiği kanıtlanamaz.
Hasarlı aleti doğrulamaya devam etmek: Ağız ya da gövdedeki çizik, sabit bir hacim hatası yaratır; kusurlu aletle alınan her ölçüm bu hatayı taşır.

Doğrulamayı analizden hemen önce değil, cihazın kullanım planına göre dönemsel olarak yap; kayıt tutmak işi sonraya bırakma.
Boş kabı sıfırlamadan dolgu kütlesini okuma; sıfırlamazsan okunan değer kabın kütlesiyle şişer ve hacim yanlış hesaplanır.
Sıvıyı aletten başka bir kaba aktarmadan tart; aktarırsan duvarlara kalan sıvı hesaba katılmaz ve hacim küçük çıkar.
Sıcaklık ölçümünü ölçümün hemen başında ve sonunda yap; ısınan bir laboratuvarda iki değer farklıysa hesap hangisine göre yapılacaksa önceden kararlaştır.
Kabul sınırını laboratuvarın yazılı talimatından oku; sınırı ezberden değil, belgeye dayanarak uygula.
Doğrulama kaydını cihazın etiketiyle birlikte güncelle; etiket ile kayıt çeliştiğinde hangisinin doğru olduğu belirsizleşir.

Bu sayfayı okuduktan sonra konu anlatımını tekrar oku ve kendi cümlelerinle özetle.