Numune ve Malzeme Taşıma

Konu Anlatımı

Numune ve Malzeme Taşıma

Laboratuvarda ölçüm kadar sık yapılan ama çoğu zaman göz ardı edilen iş, numune ve malzemenin yer değiştirmesidir. Bir numune, kodu ile birlikte taşınmıyorsa analiz zinciri baştan kopar. Taşıma, tehlikeli kimyasallar için yeni bir risk kaynağıdır ve bu nedenle kendi başına bir işlem prosedürüne sahip olmalıdır. Doğru planlanmış bir taşıma, hem kazaları önler hem de numunenin kimliğini korur.

1. Taşımanın İlkeleri

Taşıma dört temel ilkeye dayanır. İlk ilke kap uyumluluğudur: sıvılar sızdırmaz, dar ağızlı ve kapağı olan kaplarda, katılar sızdırmaz ambalajlarda taşınır. İkinci ilke doldurma güvenliğidir: kaplar aşırı doldurulmaz, sıvı kabında üstte boşluk bırakılır. Üçüncü ilke sabitliktir: kap taşıma sepeti, kutu ya da taşıma aracında sabitlenir, elle taşınan kapta tek elle iş yapılmaz. Dördüncü ilke etiketlemedir: kap üzerindeki etiket taşıma boyunca okunabilir durumda ve temiz kalır.

2. Sıvı Taşıma Kuralları

Sıvıların taşınmasında en sık hata, ağız yukarı bakmayan kapların taşınmasıdır. Kap ağızları ağız yukarı bakacak biçimde taşındığında sızıntı görülür ve akış yönü izlenebilir. Hâlâ sızan bir kap için sızdırmazlık torbası ya da emici malzeme kullanılmalı, kap ikinci bir kabın içine konulmalıdır. Seyahat kabı ya da taşıma aracında sallanma olacağı için kaplar arası boşluk bırakılmalı, kaplar birbirine yaslanmamalıdır. Aşındırıcı ya da zehirli sıvılar taşınırken mutlaka ikincil kap kullanılmalı ve araçta başka yük bulunmamalıdır.

3. Katı, Kırılgan ve Basınçlı Numuneler

Katı numuneler, sızmayı önleyen ambalajlara alınır ve kırılabilir kaplar ayrıca desteklenir. Kırılgan kaplar taşınırken yükseklik değiştirilmez, kap yere bırakılmaz. Ağzına sıvı bulaşmış kaplar kesinlikle taşınmaz; ağız kapatılıp uygun biçimde temizlenir. Basınçlı kaplar ya da gaz tüpleri dik konumda, sabitlenmiş ve ısıdan uzak taşınır; sürüklenerek taşınmaz. Cam şişeler taşıma sepetinde ayrı ayrı bölmelenerek çarpma ve kırılma önlenir.

4. Taşıma Etiketi ve Teslim Belgesi

Taşıma etiketi, kap üzerindeki analiz etiketine ek olarak taşıma bilgisi taşır. Etikette numune kodu, kaynak, teslim eden ve teslim alan kişi, tarih, taşınacak özel koşullar ve varsa tehlike bilgisi yer alır. Etiketler mürekkebi akmayacak, çözücüye dayanıklı malzemeden seçilir ve kap yüzeyine temiz yapıştırılır. Teslim belgesi, taşınan numune sayısını ve kodlarını listeler; teslim alan kişi imzalar. Belge ile fiilî numune adedi eşleşmezse taşıma tamamlanmış sayılmaz; eksiklik derhal bildirilir.

5. Taşıma Sırasında Güvenlik ve Kontrol

Taşıma güzergâhı, kimyasal sızıntısının yayılabileceği alanlardan uzak seçilir. Asansör yerine merdiven kullanılır, çünkü asansör kuyusu sızıntının yayılması için uygundur. Taşıma sırasında sızıntı fark edilirse taşıma durdurulur, alan uyarılır ve temizlik prosedürü uygulanır. Taşıma öncesi ve sonrası kaplar sayılır; sayım tutmazsa eksik ya da fazla numune fark edilebilir. Taşımayı yapan kişi, taşınan maddenin tehlike bilgisini bilmelidir; bilmiyorsa taşımaz ve sorarak öğrenir. Uzun mesafe taşımalarda araçta yangın söndürücü ve ilk yardım seti bulundurulur.

Özet

Numune ve malzeme taşıma; kap uyumluluğu, doldurma güvenliği, sabitlik ve etiketleme ilkelerine dayanır. Sıvılar dar ağızlı, ağzı yukarı bakan ve sızdırmaz kaplarda, gerekiyorsa ikincil kap içinde taşınır. Katı ve kırılgan numuneler desteklenerek, yükseklik değiştirilmeden taşınır. Taşıma etiketi numune kodu, taraflar, tarih ve özel koşulları içerir; teslim belgesi sayı ve kodları listeleyip teslim alan tarafça imzalanır. Taşıma güzergâhı sızıntı yayılımına kapalı seçilir, asansör kullanılmaz, kaplar sayılır ve sızıntıda taşıma durdurulur.

Ne Öğreneceğiz

Kimyasal numune ve malzemelerin uygun kaplarda, etiketli ve güvenli biçimde taşınması, taşıma sırasındaki kontrol noktaları ve belgelerin düzenlenmesi. Bu konuda ögrenme çıktıları:

• Taşıma işlemini tehlike kaynağını azaltan bir süreç olarak planlar.
• Madde özelliğine uygun kap ve ambalaj seçer.
• Sıvı, katı ve kırılgan numunelerin taşınmasında uyulması gereken kuralları uygular.
• Taşıma etiketi ve teslim belgesinin eksiksiz düzenlenmesini sağlar.
• Taşıma sırasında sızıntı, kırılma ve karışma risklerine karşı önlem alır.

Ön Bilgi

Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:

• Sıvılar dar ağızlı, kapaklı ve sızdırmaz kaplarda taşınır.
• Kaplar aşırı doldurulmaz; sıvı kabında üstte boşluk bırakılır.
• Kap ağızları ağız yukarı bakacak biçimde taşınır.
• Aşındırıcı ve zehirli sıvılarda ikincil kap kullanılır.
• Kırılgan kaplar taşıma sepetinde ayrı bölmelerde taşınır ve desteklenir.
• Kapak ağzına bulaşmış kap taşınmaz; kapatılıp temizlenir.
• Gaz tüpleri ve basınçlı kaplar dik konumda, sabitlenerek ve ısıdan uzak taşınır.
• Taşıma etiketi taşıma boyunca okunabilir ve temiz kalır.
• Asansör kullanılmaz; sızıntının yayılabileceği güzergâhlar seçilmez.
• Taşıma sırasında sızıntı görülürse taşıma durdurulur, alan uyarılır ve temizlik prosedürü uygulanır.

Basit Örnek ve Günlük Yaşam

Günlük yaşamda ve mesleki bağlamda bir uygulama:

Soru: Derişik asit çözeltisi taşınacaktır. Hangi kap ve nasıl bir düzen kullanılmalıdır?

1. Adım 1: Aşındırıcı özelliği nedeniyle cam ya da uygun malzemeden dar ağızlı kap seçilir.
2. Adım 2: Kap sızdırmaz biçimde kapatılır ve aşırı doldurulmaz.
3. Adım 3: Kap, ikincil bir kabın içine yerleştirilir.
4. Adım 4: Kabın ağzı yukarı bakacak biçimde taşınır ve etiket kontrol edilir.

Sonuç/cevap: Cevap: Sızdırmaz dar ağızlı kap, ikincil kap içinde ve ağzı yukarı bakacak biçimde taşınır.

İleri Örnek

Daha ileri bir uygulama:

Soru: Uzun mesafeli taşıma öncesi hazırlık nasıl yapılmalıdır?

1. Adım 1: Taşınacak maddelerin tehlike bilgileri gözden geçirilir.
2. Adım 2: Kaplar, sızdırmazlık ve etiket açısından kontrol edilir.
3. Adım 3: Taşıma aracında sabitleme, yangın söndürücü ve ilk yardım seti hazırlanır.
4. Adım 4: Teslim belgesi hazırlanır, güzergâh sızıntı riski taşımayacak biçimde seçilir.

Sonuç/cevap: Cevap: Tehlike bilgisi, kap kontrolü, araç donanımı, belge ve güzergâh planı birlikte hazırlanır.

Adım Adım Çözülmüş Örnek

Örnek 1: Kap Seçimi konusunun adımları:

1. Adım 1: Aşındırıcı özelliği nedeniyle cam ya da uygun malzemeden dar ağızlı kap seçilir.
2. Adım 2: Kap sızdırmaz biçimde kapatılır ve aşırı doldurulmaz.
3. Adım 3: Kap, ikincil bir kabın içine yerleştirilir.
4. Adım 4: Kabın ağzı yukarı bakacak biçimde taşınır ve etiket kontrol edilir.

Karşılaştırma Tablosu

Kendini Dene

Soru: Laboratuvardan başka bir birime on numunelik bir taşıma yapılacaktır. Taşıma planınızı ve uygulayacağınız kuralları yazınız.

Örnek cevap: Puanlama anahtarı: Numunelerin tehlike bilgilerinin gözden geçirilmesi 3 puan; her numune için uygun kap, doldurma ve sızdırmazlık kontrolünün anlatılması 3 puan; benzersiz kod ve taşıma etiketinin düzenlenmesi 3 puan; taşıma kabında sabitleme, sayım ve teslim belgesinin planlanması 3 puan; sızdıntı ve kaza durumunda uygulanacak prosedürün belirtilmesi 3 puan. Toplam 15 puan.

Sık Yapılan Hatalar

<b>Kap ağzını aşağı çevirerek taşımak:</b> Ağız aşağı baktığında sızıntı fark edilmeden yere dökülür; ağız yukarı bakmalı, kap iki elle taşınmalıdır.

<b>Kapları aşırı doldurmak:</b> Aşırı dolu kapta sıvı, taşıma sırasında köpürür ve taşar; hem ürün kaybı hem kaza riski oluşur.

<b>Aşındırıcı ya da zehirli sıvıyı tek kapta taşımak:</b> İkincil kap kullanılmadığında sızıntı çevreye yayılır; bu tür taşımada mutlaka ikincil kap gerekir.

<b>Etiketsiz ya da okunmayan etiketle taşımak:</b> Kap kimliği taşıma boyunca bilinmez; çarpışma ya da karışma durumunda hangi numune olduğu saptanamaz.

<b>Kırılgan numuneleri bölmeleri olmayan bir kaba koymak:</b> Çarpışmada kırılma ve kimyasal saçılma olur; kaplar ayrı bölmelenerek desteklenmelidir.

<b>Taşıma listesindeki sayı ile fiilî sayıyı karşılaştırmamak:</b> Sayım yapılmazsa eksik ya da fazla numune ancak çok sonra fark edilir ve iz zinciri kırılır.