9. SınıfKimya Teknolojisi

Asit Baz Titrasyonu ve Dereceleme — Çalışma Sayfası

Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.

Bu konuda öğrenecekleriniz

Hesaplar: asidin veya bazın mol sayısını n = c · V bağıntısıyla bulur ve titrasyon için gereken titreşik çözelti hacmini hesaplar.
Uygular: büreti doğru doldurur, damla damla titre eder ve tüketim noktasını indikatörden belirler.
Açıklar: gravimetrik ile volumetrik dereceleme arasındaki farkı ve iki yöntemin hangi durumda seçildiğini anlatır.
Karşılaştırır: fenolftalein, metil turuncu ve bromtimol mavisi indikatörlerini renk aralıklarına göre ayırt eder.
Denetler: hava baloncuğu, göz hizası, karıştırma ve aşırı damla gibi hata kaynaklarını bulur ve tekrar deneyle ortalama alır.

Dereceleme kavramı kütle ölçümüyle gravimetrik, hacim ölçümüyle volumetrik yöntemi kapsar.
Uzaktan gravimetride ağır metal iyonları genellikle sülfat hâlinde çöktürülerek tartılır.
Volumetrik yöntem küçük miktarlarda daha duyarlıdır ve daha kısa sürede sonuç verir.
Büret doldurulduktan sonra uçtaki hava baloncuğu mutlaka alınmalıdır.
HCl ile NaOH tepkimesinde mol oranı 1: 1, sülfürik asit ile NaOH tepkimesinde 1: 2 dir.
Sülfürik asit iki bazik bir asittir; mol oranı atlanırsa sonuç iki kat hatalı çıkar.
Kuvvetli asit ve kuvvetli bazın eşitlik noktasında pH 7 olur.
Fenolftalein 8,2 – 10,0, metil turuncu 3,1 – 4,4, bromtimol mavisi 6,0 – 7,6 aralıkta renk değiştirir.
Büret 0,1 mL bölümlüdür ve göz hizasında, menisküsün altından okunur.
Birincil standart madde saf, bileşimi kesin ve kurutulmuş olmalıdır.

HCl + NaOH → NaCl + H₂O tepkimesinde mol oranı 1: 1 dir.
H₂SO₄ + 2 NaOH → Na₂SO₄ + 2 H₂O tepkimesinde mol oranı 1: 2 dir.
Eşitlik tepkimesinde madde miktarı bağıntısı n = c · V şeklindedir; 25,0 mL 0,10 mol/L NaOH için n = 0,10 · 0,0250 = 0,0025 mol bulunur.
Gereken titreşik çözelti hacmi V = n / c bağıntısıyla bulunur: 0,0025 / 0,10 = 0,025 L değeri 25,0 mL olarak okunur.
20,0 mL 0,20 mol/L H₂SO₄ için madde miktarı n = 0,20 · 0,0200 = 0,0040 mol bulunur.
Sülfürik asitte 1: 2 oranından gereken baz miktarı 2 · 0,0040 = 0,0080 mol olarak bulunur.
Gereken NaOH hacmi 0,0080 / 0,10 = 0,080 L değeridir ve bu değer 80 mL karşılığına gelir.
Kuvvetli asit ve kuvvetli bazın eşitlik noktasında pH 7 olur.
Fenolftalein 8,2 – 10,0; metil turuncu 3,1 – 4,4; bromtimol mavisi 6,0 – 7,6 pH aralığında renk değiştirir.
Büret çözünürlüğü 0,1 mL bölümdür; iki bölüm arasında okunduğunda okunabilirlik 0,05 mL düzeyindedir.

Büret ucunda hava baloncuğu bırakmak: Görünen hacim, numuneye ulaşan gerçek hacimden büyük görünür ve hesaplanan derişim yüksek çıkar.
Menisküsü göz hizasında okumamak: Paralaks hatası okuma değerini kaydırır; 0,05 mL düzeyinde bir hata tek başına sonucu bozar.
Tüketim noktasına fazla damla eklemek: Birkaç damla fazlalık, özellikle az indikatör kullanılan deneylerde belirgin hata oluşturur.
Karıştırmadan renk kararı vermek: Renk değişimi yereldir; kap yumuşakça çalkalanmadan okunan değer geçersizdir.
Mol oranını 1: 1 kabul edip sülfürik asiti saymak: Sülfürik asit iki baziktir; oran 1: 2 alınmalıdır, aksi hâlde sonuç iki kat hatalı çıkar.
Tek deneyle karar vermek: Tekrarlar arasındaki fark okuma hatasını gösterir; ortalama en az iki deney üzerinden alınmalıdır.
İndikatörü çok miktarda eklemek: İndikatörün kendi asidik ya da bazik yapısı tüketim noktasını kaydırır.
Standart çözeltiyi buzdolabında saklayıp tarihi geçince kullanmak: Buhar kaybı derişimi değiştirir; geçerlilik süresi dolan standart kullanılmaz.

Titrasyon hesabında önce denklemi yaz, sonra mol oranını çıkar; oranı sonra hatırlamak katsayı hatasına yol açar.
Büret okumasında gözü menisküsle aynı yükseklikte tut; büyüteç kullanmak okuma hatasını azaltır.
Tüketim noktasına yaklaşırken damla boyutunu küçült, her damladan sonra kısa bir süre bekle ve karıştır.
Sülfürik asit gibi iki protonlu asitlerde iki kademeli titrasyon yapılabilir; iki tüketim noktası ayrı ayrı raporlanır.
Standart çözelti hazırlarken birincil standart maddeyi kurutup soğuttuktan sonra tart; sıcak tartım kütleyi küçültür.
Deney defterine büretin başlangıç ve bitiş okumasını, indikatör adını ve iki deneyin ayrı sonucunu yaz.

Bu sayfayı okuduktan sonra konu anlatımını tekrar oku ve kendi cümlelerinle özetle.