9. SınıfKimya Teknolojisi
Kristallendirme — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Kristallendirmenin temel ilkesini ve sıcaklıkla çözünürlük ilişkisini açıklar.
- Uygun çözücüyü çözünürlük ve kaynama noktası ölçütlerine göre seçer.
- Kristalleri süzme, yıkama, kurutma adımlarıyla saf hâle getirir.
- Teorik verim, gerçek verim ve verim yüzdesini hesaplar.
- Kristallendirme sırasında oluşabilecek hataları tanır ve giderir.
Önemli noktalar
- Kristallendirmeye uygun madde, sıcaklıkla çözünürlüğü belirgin biçimde artan maddedir.
- Çözücü, sıcak halde maddeyi iyi çözmeli, soğuk halde ise az çözmelidir.
- Küçük kristaller süzülüp atılır, çünkü yüzey alanı büyük olduğu için yabancı madde tutarlar.
- Kristal yıkaması, ana kütle yüzeyinde tutulan çözeltiyi uzaklaştırmak için soğuk çözücüyle yapılır.
- Kristaller kâğıt üzerinde kurutulmaz; kâğıt yapıştırır ve kırılma nedeniyle kayıp yaratır.
- Kurutma kuvvetli ısıtılarak yapılmaz; kristal suyu ya da uçucu bileşenler uzaklaşabilir.
- Yavaş soğutma iri ve saf kristal verir, hızlı soğutma küçük kristaller oluşturur.
- Berrak çözelti aşırı soğutulduğunda tohumlama yapılır; yüzey kazınmaz.
- Teorik verim, gerçek verim ve verim yüzdesi kayda geçirilir; verim tek başına yeterli değildir.
- Kalan çözücü ve yıkama sıvıları uygun atık kaplarına alınarak yönetilir.
Formüller ve kurallar
- Kristallendirme prensibi: madde sıcak çözücüde çözünür, soğutulunca çözünürlük azalır ve madde çöker.
- Teorik verim, çözücüye alınan madde miktarı ve çözünürlük verisiyle hesaplanır.
- Verim yüzdesi = gerçek verim ÷ teorik verim × 100.
- Kalan çözünmüş madde miktarı, kalan çözücü hacmiyle doğru orantılıdır.
- Kristal miktarı = sıcak çözeltide çözünen madde ile soğuk çözeltide kalan madde arasındaki farktır.
- Yavaş soğutma az sayıda çekirdek oluşturur; iri ve saf kristal elde edilir.
- Tohumlama, berrak soğumuş çözeltiye küçük bir saf kristal katılarak çekirdek sayısını azaltır.
- Verim tek başına yeterli değildir; kristallerin saflığı ayrıca denetlenmelidir.
Sık yapılan hatalar
- Sıcak çözücüdeki çözünmemiş maddeyi süzmeden soğutmak: Çözelti berraklaşmadan soğutulursa çözünmemiş parçacıklar ürün içinde kalır, ürün kirli elde edilir.
- Kristalleri kâğıt üzerinde kurutmak: Kâğıt kristalleri yapıştırır ve kırar; kayıp yalnızca kâğıtta değil, kâğıda yapışan üründe de görülür.
- Soğutmayı çok hızlı yapmak: Hızlı soğutmada çok sayıda çekirdek oluşur, kristaller küçük ve yabancı madde taşıyıcı olur.
- Küçük kristalleri ana kütleyle birlikte toplamak: Küçük kristaller büyük yüzey alanları nedeniyle saf olmayan maddeleri tutar; saflık düşer.
- Verim yüzdesini tek başına yeterli saymak: Yüksek verim, kirli kristal elde edildiği anlamına gelmez; saflık ayrıca denetlenmelidir.
- Yıkama sıvısını ılık kullanmak: Sıcak yıkama sıvısı kristali çözerek verimi düşürür; yıkama soğuk çözücüyle yapılmalıdır.
Hızlı tekrar ipuçları
- Kristallendirme öncesi küçük bir numune ile çözünürlük denemesi yapmak, zaman ve madde kaybını önler.
- Sıcak çözeltiyi süzmeden önce kısa bir süre kaynatmadan bekle, berraklaşmayı hızlandırır.
- Soğutmayı banyo suyuyla kontrollü yapmak, ani çekirdek oluşumunu ve küçük kristalleri önler.
- Tohumlama için elde ettiğin önceki çalışmadan kalan bir kristali saklamak işi hızlandırır.
- Kristalleri yıkarken soğuk çözücüyü damla damla ekle; fazla çözücü ürünü eritir.
- Kurutma sırasında ağız kapalı kurutma kabı, havadaki tozun kristale bulaşmasını önler.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra konu anlatımını tekrar oku ve kendi cümlelerinle özetle.