9. SınıfKimya Teknolojisi

Mol Kavramı ve Molar Çözelti Hesabı — Çalışma Sayfası

Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.

Bu konuda öğrenecekleriniz

Hesaplar: bir maddenin mol sayısını kütlesi ve molar kütlesi üzerinden n = m / M bağıntısıyla bulur.
Uygular: istenen molar derişim ve hacimde çözeltiyi analitik terazi, beher ve balon joje kullanarak adım adım hazırlar.
Açıklar: seyreltme bağıntısını kullanarak stok çözeltiden seri çözelti hazırlamanın mantığını anlatır.
Karşılaştırır: kütlece yüzde, molar derişim ve ppm birimlerini hangi durumda kullanacağını ayırt eder.
Denetler: kuru tartım, damıtık su kullanımı ve etiket bilgilerinin neden zorunlu olduğunu gerekçesiyle belirtir.

Bir mol, her madde için 6,022 · 10²³ tane demektir; bu sayı sabit bir büyüklüktür.
Molar kütle sayısal olarak molekül kütlesine eşittir ama birimi g/mol olarak verilir.
Kristal suyu içeren tuzlarda hesaba beş su molekülü de eklenir; CuSO₄·5H₂O için 250 g/mol bulunur.
Madde miktarı yalnız kütleye ve molar kütleye bağlıdır; hacim bilgisi çözelti hesabında devreye girer.
Çözelti konsantrasyonu hesabında hacim mutlaka litreye çevrilmelidir, aksi hâlde sonuç binlerce kat hatalı olur.
Seyreltmede çözünen madde miktarı değişmez; değişen tek büyüklük toplam hacimdir.
Analitik terazi 0,0001 g hassasiyetle çalışır ve tartım kabının kütlesi mutlaka düşülür.
Stok çözelti tek hazırlıktan çok sayıda seyreltik çözelti üretmek için kullanılır.
Etiket üzerinde madde adı, formülü, molar derişim, tarih ve saklama koşulu bulunmalıdır.
ppm değerini mg/L olarak okumak kolaydır; ancak ppm ile mol/L aynı birim değildir.

Avogadro sayısı 6,022 · 10²³ mol⁻¹ olarak verilir; yani 1 mol = 6,022 · 10²³ tane içerir.
Molekül kütlesi atom kütlelerinin toplamıdır; su için 2 · 1 + 16 = 18 hesaplanır.
Molar kütle birim g/mol cinsindendir: NaOH 40 g/mol, NaCl 58,5 g/mol, KOH 56 g/mol, CaCO₃ 100 g/mol.
H₂SO₄ için 98 g/mol, CH₃COOH için 60 g/mol, CuSO₄·5H₂O için 250 g/mol, C₆H₁₂O₆ için 180 g/mol bulunur.
Madde miktarı bağıntısı n = m / M şeklindedir; 40 g NaOH için 40 / 40 = 1 mol elde edilir.
Molar derişim bağıntısı c = n / V olup V litre cinsinden yazılır; 500 mL değeri 0,5 L olarak kullanılır.
Seyreltmede madde miktarı korunur: c₁ · V₁ = c₂ · V₂; 100 mL 0,1 mol/L çözelti 500 mL toplam hacme seyreltilirse yeni derişim 0,1 · 100 / 500 = 0,02 mol/L olur.
2 mol/L stok çözeltiden 0,1 mol/L değerinde 100 mL hazırlanırsa V₁ = 0,1 · 100 / 2 = 5 mL alınır.
Kütlece yüzde, çözünen kütlesinin toplam çözelti kütlesine oranıdır: 50 g çözeltide 10 g çözünen yüzde 20 verir.
ppm ölçüsünde 1 ppm değeri 1 mg/L olarak ifade edilir; suda 1 mg/L değeri 0,001 g/L olarak yazılır.

Mol sayısını kütleyle aynı göstermek: 40 g NaOH yazarken miktar 40 değil 1 moldür; kütle g/mol değildir, g birimindedir.
Hacmi litreye çevirmeden derişim hesaplamak: 500 mL değerini doğrudan payda olarak kullanmak, gerçek değerden 1000 kat büyük bir sayı verir.
Kristal suyunu hesaba katmamak: CuSO₄·5H₂O için yalnızca CuSO₄ kısmı alınırsa molar kütle eksik bulunur ve mol sayısı hatalı çıkar.
Seyreltmede çözünen miktarın değiştiğini sanmak: Su eklemek madde miktarını değiştirmez; sabit olan n değeri, değişen tek büyüklük toplam hacimdir.
Menisküsü göz hizasının altında bırakmak: Hacim eksik ayarlanır, bu da derişimi olduğundan yüksek gösterir.
Nemli ya da ısıtılmış maddeyi tartmadan kuru madde kütlesi saymak: Tartılan kütle su içerdiği için gerçek çözünen miktarı azaldığı halde hesap tam tutulur.
Damıtık su yerine musluk suyu kullanmak: Kireç ve klor iyonları çözünmeyi ve pH değerini değiştirir, etiketteki derişim gerçeği yansıtmaz.
Etiketsiz çözeltiyi kullanmaya devam etmek: Derişimi ve tarihi bilinmeyen bir çözeltiyle yapılan hesap denetlenemez; stok tablosu bozulur.

Her hesapta önce mol sayısını bul, sonra hacmi litreye çevir, en son bölme işlemini yap; sırayı karıştırmak tek adımda hata üretir.
Molar kütle tablosuna bakarken kristal suyu satırını mutlaka ara; CuSO₄·5H₂O ile CuSO₄ arasındaki fark 90 g mol başına birimdir.
Seyreltme sorularında önce c₁ · V₁ = c₂ · V₂ yaz, sonra hangisinin bilinmediğini belirle; bilinmeyeni yalnız bırakma.
Stok çözelti kullanırken hedef hacmi mL, stok derişimini mol/L olarak yaz; iki birimi karıştıran hesap 1000 kat sapar.
Etiketi hazırlamadan önce beş bilgiyi say: ad, formül, derişim, tarih, saklama koşulu.
Terazide tartım yaparken önce kabı tart, sonra kabı terazide bırakıp içine madde ekle ve farkı oku; tersi yazım hatalıdır.

Bu sayfayı okuduktan sonra konu anlatımını tekrar oku ve kendi cümlelerinle özetle.