Metraj ve Miktar Hesabı

Konu Anlatımı

Metraj ve Miktar Hesabı

Metraj ve Miktar Hesabı, projedeki yapı işlerinin miktarını resim ve metin bilgilerinden çıkararak belirleyen çalışmadır. Elde edilen miktarlar, iş kalemleriyle eşleştirildiğinde iş programı, tedarik planı ve sözleşme kapsamı oluşturulur. Bu nedenle metraj hem teknik hem de yöneticilik açıdan kritik bir belgedir.

Temel Bilgiler

• Metraj cetveli; iş kalemi, birim, ölçü, yapılan miktar ve birim fiyat bilgilerini içeren tablodur.
• Miktarlar alan (metrekare), uzunluk (metre), hacim (metreküp), kütle (ton) ve adet birimleriyle çıkarılır.
• Fire ve zayi oranları, net miktara eklenerek gerçek tüketim ihtiyacının belirlenmesini sağlar.
• Metraj; resimdeki ölçülerden, mahal listesinden veya yerinde ölçümden alınan verilerle hazırlanır.

Metraj hazırlanırken ölçülen yüzeylerin hangi iş kalemine ait olduğu net olmalıdır. Aynı yüzey hem sıva hem yalıtım kaleminde sayılıyorsa, iş kalemi tanımı gözden geçirilerek mükerrerlik önlenir. Bu nedenle metraj, resim ile iş kalemi tanımlarının birlikte okunmasını gerektirir.

Miktar Hesabı Yöntemleri

Alan bazlı miktarlarda düzlemlerin alanı kenar çarpımıyla; hacim bazlı miktarlarda alan ile yüksekliğin çarpımıyla bulunur. Açıklıkların alanı toplam alandan düşülür. Adet bazlı miktarlarda her bir eleman resimden sayılır. Hesap yaparkir birim tutarlılığı sağlanmalı, sonuçlar resim ölçeğine göre yorumlanmalıdır.

Fire ve Zayi

Fire, uygulama sırasında oluşan kesme, taşıma ve zayi nedeniyle ortaya çıkan ilave ihtiyattır. Kırılgan malzemelerde fire oranı yüksek, kesitli malzemelerde ise düşüktür. Net miktara eklenen fire miktarı, iş programındaki tedarik süresini doğrudan etkiler; bu nedenle oranlar proje koşullarına göre belirlenir.

Denetim ve Sunum

Metraj cetveli; sıralı, okunur ve yeniden üretilebilir biçimde hazırlanmalıdır. Her satırda hangi resim ve hangi ölçünün kullanıldığı belirtilmelidir. Toplamlar resimden yeniden okunarak denetlenmeli, sapma varsa kaynağı araştırılmalıdır. Metraj; proje dosyasıyla birlikte saklanır ve sonraki aşamalarda güncellenir.

Özet

Metraj ve miktar hesabı; yapı işlerinin miktarlarını resim ve metin bilgilerinden çıkararak belirleyen, iş kalemiyle eşleştiren ve cetvelde düzenleyen çalışmadır. Miktarlar alan, uzunluk, hacim, kütle ve adet birimleriyle hesaplanır. Alan hesabında açıklıklar toplam alandan düşülür. Fire ve zayi miktarlara eklenerek gerçek tüketim ihtiyacı belirlenir. Metraj cetveli sıralı ve yeniden üretilebilir biçimde hazırlanır; her satırda dayanağı olan resim ve ölçü gösterilir. Metraj, iş programı ve tedarik planının temel girdisidir.

Miktar Hesabı Yöntemleri, Fire ve Denetim

Metraj, projedeki iş kalemlerinin miktarını resim ve metin bilgilerinden çıkararak belirleyen çalışmadır. Hesap yöntemi iş kalemine göre değişir: yalancı kazı için kazı hacmi, sıva için yüzey alanı, donatı için ağırlık. Alan hesabında açıklıklar (pencere, kapı) toplam alandan düşülür.

Elde edilen miktar, iş kalemiyle eşleştirildiğinde iş programı, tedarik ve ihale karşılaştırması kullanılabilir hâle gelir. Fire planlanan kayıptır ve oranla eklenir; zayi ise planlanmamış ve önlenmesi gereken kayıptır, ikisi ayrı kaydedilir. Hesap başka bir kişi tarafından kontrol edilmelidir.

Günlük Hayattan Bir Örnek

Bir duvarın sıva miktarında pencere ve kapı alanları düşülmeden hesaplanmıştı. Sıva iş kalemi fazla çıktı; açıklıkler düşüldüğünde miktar gerçeğe yaklaştı. Küçük görünen bu ayrım, çok sayıda duvarda toplam maliyeti ciddi biçimde değiştirir.

Özet

• Miktar iş kalemine göre alan veya hacim olarak hesaplanır.
• Açıklıklar toplam alandan düşülür.
• Miktar iş kalemiyle eşleştirilir.
• Fire planlanan, zayi önlenmesi gereken kayıptır.
• Hesap bağımsız kişi tarafından kontrol edilir.

Sık Yapılan Hatalar

1. Açıklıkları düşmemek: Açıklıkler düşülmezse miktar yüksek çıkar ve fazla malzeme sipariş edilir.
2. Fire ile zayiyi aynı saymak: Fire planlanan, zayi plansız kayıptır; ayrı kaydedilmelidir.
3. Poz numarasıyla eşleştirmemek: Eşleştirme yapılmazsa eksik kalem gözden kaçar ve iş programı tutmaz.

Ne Öğreneceğiz

Yapı elemanlarının metrajının çıkarılması, birim fiyat listeleriyle değer hesabı ve metraj cetvelinin düzenlenmesi ele alınır. Bu konuda ögrenme çıktıları:

• Metraj ve miktarlama kavramlarını tanımlar, metrajın işlevini açıklar.
• Alan, uzunluk, hacim ve adet bazlı miktarları resimden doğru çıkarır.
• Fire, zayi ve karışım oranlarının miktar hesabına etkisini hesaplar.
• Metraj cetvelini düzenli ve denetlenebilir biçimde hazırlar.
• Metraj verisini resim, mahal listesi ve iş programı ile ilişkilendirir.

Ön Bilgi

Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:

• Metraj, iş kalemi tanımıyla birlikte hazırlanmalıdır.
• Miktarların birimi metraj cetvelinde mutlaka yazılır.
• Açıklık alanları net miktardan düşülür.
• Fire oranı malzeme türüne ve uygulama koşullarına göre belirlenir.
• Aynı yüzey iki iş kaleminde sayılıyorsa mükerrerlik kontrol edilir.
• Metraj toplamları resimden yeniden okunarak denetlenmelidir.

İleri Örnek

Daha ileri bir uygulama:

Soru: Metraj toplamı resimden yeniden okunduğunda farklı çıktı. Hangi adım izlenir?

1. Adım 1: Hangi satırların fark ettiğini tespit et.
2. Adım 2: O satırların ölçü kaynağını yeniden kontrol et.
3. Adım 3: Cetveli düzelt ve değişikliği kaydet.

Sonuç/cevap: Fark eden satırların ölçü kaynağı yeniden denetlenir, hatalı kayıt düzeltilir ve değişiklik kayda geçirilir.

Adım Adım Çözülmüş Örnek

Örnek 1: Duvar Alanı Hesabı konusunun adımları:

1. Adım 1: Alan hesabında iki kenar çarpılır.
2. Adım 2: Sonucu metrekare cinsinden yaz.
3. Adım 3: Açıklık varsa net alandan düş.

Karşılaştırma Tablosu

Kendini Dene

Soru: Bir kat planındaki duvar alanlarını metraj cetveline aktarma adımlarını, açıklıkları nasıl düşeceğini açıklayarak 5-6 cümleyle yaz.

Örnek cevap: Puanlama anahtarı: Plan üzerinden duvar yüzeylerinin seçilmesi 3 puan; brüt alanın hesaplanması 3 puan; kapı ve pencere açıklıklarının ayrı ayrı düşülmesi 4 puan; net miktarın cetvele birimle yazılması 3 puan; resim numarasının dayanak olarak gösterilmesi 1 puan; kurallı Türkçe 1 puan. Toplam 15 puan.