9. Sınıfİnşaat Teknolojisi
Temel Kazısı ve İksa — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Tanımlar kazı sınıflarını ve her sınıfın taşıma maliyetine etkisini
- Hesaplar dik ve şevli kazılarda kazı hacmini taban ve üst alan üzerinden bulur
- Uygular kazı payı ile taban genişletme kurallarını temel ölçüsüne ekler
- Karşılaştırır direkli iskele, konsol duvar ve ankrajlı yöntemleri derinliğe göre
- Çözer üç katlı bir bina için kazı, dolgu ve grobeton miktarlarını sırayla hesaplar
Önemli noktalar
- Düz kazıda hacim taban alanı ile derinliğin çarpımıdır: 10 × 6 = 60 m² taban, 60 × 1,20 = 72 m³ kazı
- 45 derecelik şevde tan(45°) = 1 olduğu için yatay açılım derinliğe eşittir: 1,20 / 1 = 1,20 m
- Prizmatik yöntemde ara derinlikteki alan da hesaba katılır: 1,20 / 6 × (60 + 4 × 80,64 + 104,16) = 97,344 m³
- Kazı payı için iki tarafta 0,50 m, tabanda 0,30 m ölçü eklenir; taban alanı 1,10 ile çarpılır
- Kazı derinliği 2,00 metreyi aştığında iksa zorunlu hâle gelir
- Bitkisel toprak ve humus her zaman ayrılır, dolgu olarak kullanılmaz
- Dolgu sıkışma payı kum ve çakılda %20, killi zeminlerde %25'tir: 24 × 1,20 = 28,8 m³
- Grobeton için 1 m³ başına yaklaşık 150 kg çimento ve 0,85 m³ kum düşer
- 10 m³ kapasiteli kamyonla 369,6 m³ kazı için 369,6 / 10 = 36,96 yani 37 sefer gerekir
Formüller ve kurallar
- Düz kazı hacmi: V = A · h
- Ortalama alan yöntemi (şevli kazı): V = (A_taban + A_üst) / 2 · h
- Prizmatik (piramidal) hacim: V = h / 6 · (A_taban + 4 · A_orta + A_üst)
- Şev yatay açılımı: y = h / tan(α)
- Kazı paylı taban alanı: A_paylı = A_temel · 1,10
- Sıkışma paylı dolgu: V_d = V_ham · 1,20 (kumu çakıl) veya V_ham · 1,25 (killi)
- Grobeton hacmi: V_g = A_paylı · k_grobeton
- Kamyon seferi: n = V_kazı / V_kamyon (yukarı yuvarlanır)
- Kesit alanı: A = a · b
Sık yapılan hatalar
- Kazı payını atlamak: Kazı hacmi temel ölçüsü üzerinden hesaplanırsa eksik kazı ve eksik taşıma seferi çıkar.
- Şevli kazıda yalnız taban alanını kullanmak: Şevli kazıda ortalama veya prizmatik yöntem kullanılmalıdır.
- Sıkışma payını hesaba katmamak: Dolgu serilen miktar sıkışma payı olmadan eksik çıkar: kum ve çakılda %20 eklenmelidir.
- 2 metreden derin kazıda iksa yapmamak: Bu derinlikte iksa zorunludur; dik kazı denetimsiz açılamaz.
- Humus ve bitkisel toprağı dolguda kullanmak: Organik malzeme çürür, oturma ve çatlama yapar.
- Grobetonu temel alanı üzerinden hesaplamak: Grobeton kazı paylı taban alanına serildiği için o alan kullanılır.
- Zemin sınıfını bilmeden makine planlamak: IV. sınıf zeminde kürek ve kazıcı yetersiz kalır.
- Taban suyunu görmezden gelmek: Taban suyu kazı tabanını bozar ve yapı taşıma gücünü düşürür.
Hızlı tekrar ipuçları
- Kazı öncesi kazı payını plana mutlaka işaretleyin; kazıcı kova açıklığı sizden daha geniş açılabilir.
- Şev açısı için tan değerini hesap makinesinde doğrulayın: 45 derecede tan(45°) = 1, 30 derecede 0,58, 60 derecede 1,73.
- Kazı hacmini hem ortalama hem prizmatik yöntemle hesaplayın; fark büyükse ölçüleri gözden geçirin.
- Kamyon seferi sayısını yukarı yuvarlayın, aşağı yuvarlama kazı molozunun yolda kalmasına yol açar.
- Dolgu sıkışma payını zemin cinsine göre seçin: kum ve çakılda %20, killi zeminlerde %25.
- Her katman sıkıştırıldıktan sonra kot farkını ölçün; kot tutmuyorsa bir üst katman sermeden önce tekrarlayın.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra konu anlatımını tekrar oku ve kendi cümlelerinle özetle.